{"id":26895,"date":"2025-12-24T22:46:06","date_gmt":"2025-12-24T17:46:06","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26895"},"modified":"2025-12-24T22:46:06","modified_gmt":"2025-12-24T17:46:06","slug":"hereket-mask-we-nerw-baglanysyklary","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26895","title":{"rendered":"Hereket (Ma\u015fk) we Nerw Baglany\u015fyklary"},"content":{"rendered":"<p>\u200bBiz ma\u015fky k\u00f6plen\u00e7 fiziki g\u00f6rn\u00fc\u015fi gowulandyrmak \u00fda-da \u00fd\u00fcrek saglygyny berkitmek bilen baglany\u015fdyr\u00fdarys. \u00dd\u00f6ne, ylmy barlaglar, yzygiderli fiziki hereketi\u0148 be\u00fdnini\u0148 i\u0148 esasy gurlu\u015fyna we i\u015fine, \u00fdagny nerw \u00f6\u00fdj\u00fcklerini\u0148 arasyndaky baglany\u015fyklara (sinapsislere) ep-esli derejede t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4ndigini g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r. Hereket, be\u00fdni \u00fc\u00e7in i\u0148 gowy &#8220;derman&#8221; we &#8220;terjime\u00e7i&#8221; hasaplan\u00fdar.<\/p>\n<p>Uzak wagtlap ylym, uly adamlary\u0148 be\u00fdnisinde t\u00e4ze nerw \u00f6\u00fdj\u00fcklerini\u0148 (ne\u00fdronlary\u0148) d\u00f6re\u00fd\u00e4ndigini ink\u00e4r etdi. \u00dd\u00f6ne h\u00e4zir biz bil\u00fd\u00e4ris: Hereket bu prosesi g\u00fc\u00fd\u00e7lendir\u00fd\u00e4r.Aerobik ma\u015fklar (\u00fd\u00f6ri\u015f, ylgaw \u00fda-da welosiped s\u00fcrmek) be\u00fdnini\u0148 gipokampus di\u00fdlip atlandyryl\u00fdan b\u00f6legini, \u00fdatke\u015flik we \u00f6wrenmek \u00fc\u00e7in jogapk\u00e4r merkezi i\u015fje\u0148le\u015fdir\u00fd\u00e4r. Yzygiderli ma\u015fklar bu \u00fderde t\u00e4ze ne\u00fdronlary\u0148 d\u00f6remegine (ne\u00fdrogeneze) \u00fdardam ed\u00fd\u00e4r. Bu, adamy\u0148 \u00fdatke\u015fligini gowulandyrmak we \u00fda\u015fa gar\u015fy durmak \u00fc\u00e7in \u00f6r\u00e4n m\u00f6h\u00fcmdir.<\/p>\n<p>Fiziki hereket wagtynda be\u00fdni BDNF (Brain-Derived Neurotrophic Factor) atly belogy \u00e7ykar\u00fdar. Bu faktor &#8220;Be\u00fdni\u0148 I\u00fdmiti&#8221; \u00fda-da &#8220;Be\u00fdni\u0148 D\u00f6redijilik Faktory&#8221; h\u00f6km\u00fcnde tanal\u00fdar.BDNF, bar bolan nerw \u00f6\u00fdj\u00fcklerini\u0148 arasyndaky baglany\u015fyklary (sinapsisleri) berkitm\u00e4ge k\u00f6mek ed\u00fd\u00e4r. G\u00fc\u00fd\u00e7li sinapsisler maglumatlary\u0148 has \u00e7alt we netijeli ge\u00e7irilmegi \u00fc\u00e7in zerurdyr.BDNF \u015fe\u00fdle hem nerw \u00f6\u00fdj\u00fcklerini zeperlenmeden gora\u00fdar we olary\u0148 \u00fda\u015fa\u00fdy\u015fyny uzald\u00fdar. Bu, kognitiw \u00fda\u015fa gar\u015fy g\u00f6re\u015fmek \u00fc\u00e7in m\u00f6h\u00fcmdir.Nerw \u00e7e\u00fdeligi \u2014 bu be\u00fdnini\u0148 t\u00e4ze maglumatlara \u00fda-da tejribelere jogap h\u00f6km\u00fcnde \u00f6z gurlu\u015fyny we i\u015fini \u00fc\u00fdtgetmek ukybydyr. Hereket bu ukyby ep-esli \u00fdokarlandyr\u00fdar.<\/p>\n<p>\u200bHereket etmek, be\u00fdn\u00e4 t\u00e4ze motor endikleri (mysal \u00fc\u00e7in, tans etmegi \u00fda-da basketbol o\u00fdnamagy) \u00e7alt \u00f6wrenm\u00e4ge k\u00f6mek ed\u00fd\u00e4r. Bu, be\u00fdnini\u0148 \u00fdagda\u00fda \u00e7alt u\u00fdgunla\u015fmak we t\u00e4ze \u00e7\u00f6zg\u00fctleri tapmak endigini \u00f6sd\u00fcr\u00fd\u00e4r.Ma\u015fk eden adamlar, pikir edeni\u0148izde be\u00fdnini\u0148 d\u00fcrli zolaklaryny\u0148 (\u00fdatke\u015flik, logika we du\u00fdgy) arasynda has netijeli baglany\u015fyklary d\u00f6redip bil\u00fd\u00e4rler. Bu bolsa, d\u00f6redijilik we \u00e7yl\u015fyrymly problemalary \u00e7\u00f6zmek \u00fc\u00e7in zerurdyr.<\/p>\n<p>Hereket (Ma\u015fk) \u2014 bu di\u0148e my\u015fsa d\u00f6retmek d\u00e4l. Bu, bizi\u0148 nerw ulgamymyza ma\u00fda go\u00fdmakdyr. Yzygiderli fiziki i\u015fje\u0148lik ne\u00fdronlary dikeld\u00fd\u00e4r, baglany\u015fyklary berkid\u00fd\u00e4r we be\u00fdnini\u0148izi\u0148 \u00fdatke\u015flik, \u00f6wrenmek we d\u00f6redijilik ukyplaryny\u0148 i\u0148 \u00fdokary derejesine \u00fdetmegine m\u00fcmkin\u00e7ilik ber\u00fd\u00e4r. Sagdyn beden, sagdyn we g\u00fc\u00fd\u00e7li be\u00fdni \u00fc\u00e7in esasy platformadyr.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>A\u015fyrowa G\u00fcl\u015firin<\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 116-njy toparyny\u0148 talyby<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u200bBiz ma\u015fky k\u00f6plen\u00e7 fiziki g\u00f6rn\u00fc\u015fi gowulandyrmak \u00fda-da \u00fd\u00fcrek saglygyny berkitmek bilen baglany\u015fdyr\u00fdarys. \u00dd\u00f6ne, ylmy barlaglar, yzygiderli fiziki hereketi\u0148 be\u00fdnini\u0148 i\u0148 esasy gurlu\u015fyna we i\u015fine, \u00fdagny nerw \u00f6\u00fdj\u00fcklerini\u0148 arasyndaky baglany\u015fyklara (sinapsislere) ep-esli derejede t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4ndigini g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r. Hereket, be\u00fdni \u00fc\u00e7in i\u0148 gowy &#8220;derman&#8221; we &#8220;terjime\u00e7i&#8221; hasaplan\u00fdar. Uzak wagtlap ylym, uly adamlary\u0148 be\u00fdnisinde t\u00e4ze nerw \u00f6\u00fdj\u00fcklerini\u0148 (ne\u00fdronlary\u0148) d\u00f6re\u00fd\u00e4ndigini [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26895"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26895"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26895\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26896,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26895\/revisions\/26896"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26895"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26895"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26895"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}