{"id":26897,"date":"2025-12-24T22:47:39","date_gmt":"2025-12-24T17:47:39","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26897"},"modified":"2025-12-24T22:47:39","modified_gmt":"2025-12-24T17:47:39","slug":"saglyk-we-bilim-osusin-iki-ganaty","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26897","title":{"rendered":"Saglyk we Bilim \u2013 \u00d6s\u00fc\u015fi\u0148 Iki Ganaty"},"content":{"rendered":"<p>\u200bSaglyk we bilim \u2013 bu iki d\u00fc\u015f\u00fcnje islendik durnukly we g\u00fcll\u00e4p \u00f6s\u00fd\u00e4n jemgy\u00fdeti\u0148 esasy s\u00fct\u00fcnleridir. Olar ynsan kapitalyny\u0148 (human capital) esasy d\u00fcz\u00fcjileri bolup, ra\u00fdatlary\u0148 \u015fahsy abadan\u00e7ylygyny we \u00fdurdu\u0148 umumy ykdysady hem-de sosial \u00f6s\u00fc\u015fini kesgitle\u00fd\u00e4r. Sagdyn adamlar \u00fdokary bilim alyp bil\u00fd\u00e4r, bilimli adamlar bolsa \u00f6z saglygy we jemgy\u00fdeti \u00fc\u00e7in has o\u0148at kararlar kabul ed\u00fd\u00e4r.Saglygy gora\u00fdy\u015f ulgamy di\u0148e bir keselleri bejermek d\u00e4l, e\u00fdsem, ra\u00fdatlary\u0148 i\u015fje\u0148 we uzak \u00f6m\u00fcr s\u00fcrmegi \u00fc\u00e7in \u015fert d\u00f6red\u00fd\u00e4r.Ilaty\u0148 sagdyn bolmagy z\u00e4hmet \u00f6n\u00fcm\u00e7iligini \u00fdokarlandyr\u00fdar. Sagdyn i\u015f\u00e7i g\u00fc\u00fdji \u00f6z bor\u00e7laryny has gowy \u00fderine \u00fdetir\u00fd\u00e4r, i\u015fe gelm\u00e4n galmalar azal\u00fdar. Bu bolsa, \u00fdurdu\u0148 jemi i\u00e7erki \u00f6n\u00fcmini\u0148 (GDP) artmagyna g\u00f6n\u00fcden-g\u00f6ni t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4r. Saglygy pes bolan jemgy\u00fdet, bejeri\u015f \u00e7ykdajylary we pes \u00f6n\u00fcm\u00e7ilik seb\u00e4pli uly ykdysady \u00fditgilere sezewar bol\u00fdar.<\/p>\n<p>H\u00e4zirki zaman saglyk gora\u00fdy\u015f ulgamy, keselleri bejermekden \u00f6\u0148, olary\u0148 \u00f6\u0148\u00fcni almaga g\u00f6n\u00fckdirilendir. Waksinala (sanja), wagtynda ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n barlaglar we sagdyn durmu\u015f endiklerini wagyz etmek, k\u00f6p sanly \u00fdokan\u00e7 d\u00e4l keselleri\u0148 (\u00fd\u00fcrek-damar keselleri, s\u00fc\u00fdji kesel) \u00f6\u0148\u00fcni almaga k\u00f6mek ed\u00fd\u00e4r.T\u00fcrkmenistan &#8220;Saglyk&#8221; D\u00f6wlet maksatnamasyny durmu\u015fa ge\u00e7irip, saglyk gora\u00fdy\u015f ulgamyny\u0148 el\u00fdeterliligini we hilini \u00fdokarlandyrdy. Halkara talaplara la\u00fdyk gel\u00fd\u00e4n d\u00f6wrebap hassahanalary\u0148 gurlu\u015fy we i\u0148 t\u00e4ze lukman\u00e7ylyk tehnologi\u00fdalaryny\u0148 orna\u015fdyrylmagy, ra\u00fdatlary\u0148 saglygyny\u0148 goralmagyny \u00fcpj\u00fcn ed\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Bilim, adamy\u0148 we jemgy\u00fdeti\u0148 be\u00fdik geljegini gurmak \u00fc\u00e7in zerur bolan intellektual we tehnologiki gurallary ber\u00fd\u00e4r.\u00ddokary hilli bilim alan adamlar t\u00e4ze tehnologi\u00fdalary d\u00f6red\u00fd\u00e4r, innowasion \u00e7\u00f6zg\u00fctleri tap\u00fdar we ykdysady\u00fdeti\u0148 \u00e4hli pudaklaryny k\u00e4mille\u015fdir\u00fd\u00e4r. Bilim, \u00fdurdu\u0148 durnukly \u00f6s\u00fc\u015fi \u00fc\u00e7in zerur bolan bilim ykdysady\u00fdetini (knowledge economy) gurmagy\u0148 esasy bin\u00fdadydyr.Bilim, adamlary\u0148 h\u00fcn\u00e4r we i\u015fg\u00e4rlik m\u00fcmkin\u00e7iliklerini artdyr\u00fdar. \u00ddokary bilimli we k\u00e4mil h\u00fcn\u00e4rli ra\u00fdatlar \u00fdokary a\u00fdlygly i\u015f orunlaryny tapyp bil\u00fd\u00e4r, bu bolsa olary\u0148 maddy \u00fcpj\u00fcn\u00e7iligini we durmu\u015f hilini \u00fdokarlandyr\u00fdar. Mundan ba\u015fga-da, bilim demokrati\u00fdany\u0148 \u00fd\u00f6relgelerini, medeni d\u00fc\u015f\u00fcnjeliligi we tankydy pikirlenm\u00e4ni \u00f6sd\u00fcr\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>T\u00fcrkmenistan bilim ulgamyny\u0148 halkara standartlara la\u00fdyk getirilmegi, okuw m\u00f6hletlerini\u0148 uzaldylmagy we t\u00e4ze h\u00fcn\u00e4rleri\u0148, esasan-da, sanly tehnologi\u00fdalar we in\u017eener\u00e7ilik ugurlaryny\u0148 orna\u015fdyrylmagy bo\u00fdun\u00e7a gi\u0148 gerimli reformalary amala a\u015fyr\u00fdar. Maksat \u2013 \u00fda\u015flarymyzy d\u00fcn\u00fd\u00e4 b\u00e4sde\u015fligine ukyply h\u00fcn\u00e4rmenler edip \u00fdeti\u015fdirmek.Bu iki ulgam biri-birini g\u00fc\u00fd\u00e7lendir\u00fd\u00e4r:Bu baglany\u015fyk durnukly \u00f6s\u00fc\u015f maksatlaryny\u0148 (D\u00d6M) esasy ugurlaryny\u0148 biridir.<\/p>\n<p>\u200bSaglyk we Bilim \u2013 bu islendik milleti\u0148 \u00f6s\u00fc\u015fini\u0148 hereketlendiriji g\u00fc\u00fdj\u00fcdir. Olar ynsan kapitalyny\u0148 hilini \u00fdokarlandyryp, ra\u00fdatlary\u0148 abrayly we uzak \u00f6m\u00fcr s\u00fcrmegine, jemgy\u00fdeti\u0148 bolsa durnukly we rowa\u00e7 bolmagyna \u00fdardam ed\u00fd\u00e4r. T\u00fcrkmenistanda bu iki ulgama beril\u00fd\u00e4n \u00e4hmi\u00fdet, \u00fdurdu\u0148 Berkarar d\u00f6wlet h\u00f6km\u00fcnde geljekde hem yzygiderli \u00f6smegine esasy kepil bolup dur\u00fdar.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Amans\u00e4hedowa A\u00fdjemal<\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 116-njy toparyny\u0148 talyby<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u200bSaglyk we bilim \u2013 bu iki d\u00fc\u015f\u00fcnje islendik durnukly we g\u00fcll\u00e4p \u00f6s\u00fd\u00e4n jemgy\u00fdeti\u0148 esasy s\u00fct\u00fcnleridir. Olar ynsan kapitalyny\u0148 (human capital) esasy d\u00fcz\u00fcjileri bolup, ra\u00fdatlary\u0148 \u015fahsy abadan\u00e7ylygyny we \u00fdurdu\u0148 umumy ykdysady hem-de sosial \u00f6s\u00fc\u015fini kesgitle\u00fd\u00e4r. Sagdyn adamlar \u00fdokary bilim alyp bil\u00fd\u00e4r, bilimli adamlar bolsa \u00f6z saglygy we jemgy\u00fdeti \u00fc\u00e7in has o\u0148at kararlar kabul ed\u00fd\u00e4r.Saglygy gora\u00fdy\u015f ulgamy [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26897"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26897"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26897\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26898,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26897\/revisions\/26898"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26897"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26897"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26897"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}