{"id":26948,"date":"2025-12-24T23:51:00","date_gmt":"2025-12-24T18:51:00","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26948"},"modified":"2025-12-24T23:51:00","modified_gmt":"2025-12-24T18:51:00","slug":"turkmenistan-medeniyetlerin-we-siwilizasiyalaryn-catrygy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=26948","title":{"rendered":"T\u00fcrkmenistan \u2014 Medeni\u00fdetleri\u0148 we Siwilizasi\u00fdalary\u0148 \u00c7atrygy"},"content":{"rendered":"<p>T\u00fcrkmenistan, \u00ddewropa we Azi\u00fdany birle\u015fdir\u00fd\u00e4n Be\u00fdik \u00dd\u00fcpek \u00ddoluny\u0148 taryhy ugurlaryny\u0148 kesi\u015f\u00fd\u00e4n \u00fderinde \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4r. Bu geografiki a\u00fdratynlyk \u00fdurdu\u0148 medeni\u00fdetini\u0148 we taryhyny\u0148 esasy h\u00e4si\u00fdetini kesgitledi. T\u00fcrkmen topragy m\u00fc\u0148\u00fdyllyklary\u0148 dowamynda d\u00fcrli siwilizasi\u00fdalary\u0148, \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f dur\u015flaryny\u0148, d\u00e4p-dessurlary\u0148 we ynam ulgamlaryny\u0148 du\u015fu\u015f\u00fdan, gary\u015f\u00fdan we \u00f6zara ba\u00fdla\u015f\u00fdan \u00fderi boldy. \u015eonu\u0148 \u00fc\u00e7in T\u00fcrkmenistana medeni\u00fdetleri\u0148 \u00e4lemgo\u015fary di\u00fdsek \u00fdal\u0148y\u015fmarys.<\/p>\n<p>Be\u00fdik \u00dd\u00fcpek \u00ddoly, T\u00fcrkmenistany\u0148 medeni \u00e7atryk h\u00f6km\u00fcnde \u00e4hmi\u00fdetini g\u00f6rkez\u00fd\u00e4n i\u0148 esasy faktordyr. \u00dd\u00fcpek \u00ddoly di\u0148e bir harytlary (\u00fd\u00fcpek, gymmat bahaly da\u015flar, tagamlar) da\u015famak \u00fc\u00e7in d\u00e4l, e\u00fdsem, pelsepewi pikirleri, ylmy a\u00e7y\u015flary we dini ynamlary aly\u015f-\u00e7al\u015f etmek \u00fc\u00e7in k\u00f6pri bolup hyzmat etdi. T\u00fcrkmenistan Hindistan, Hyta\u00fd, Mesopotami\u00fda we Orta\u00fder de\u0148iz siwilizasi\u00fdalaryny\u0148 du\u015fu\u015f\u00fdan nokady boldy. K\u00f6ne Merw, K\u00f6ne\u00fcrgen\u00e7 , we Nusa\u00fd \u00fdaly taryhy \u00fdadyg\u00e4rlikler, bu \u00e7atrygy\u0148 ruhuny \u00f6z\u00fcnde sakla\u00fdar. Bu \u015f\u00e4herler di\u0148e bir s\u00f6wda merkezleri d\u00e4l, e\u00fdsem, ylym, medeni\u00fdet we arhitektura bo\u00fdun\u00e7a d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 i\u0148 \u00f6sen merkezleri bolupdyr. Olar d\u00fcrli halklary\u0148 ussalaryny\u0148 we akyldarlaryny\u0148 bilelikde i\u015fl\u00e4n \u00fderleridir.<\/p>\n<p>\u200bT\u00fcrkmen topragynda k\u00f6p siwilizasi\u00fdalary\u0148 yzlary galypdyr.G\u00fcnorta T\u00fcrkmenistan, has irki d\u00f6w\u00fcrlerde Margu\u015f (Margiana) siwilizasi\u00fdasyny\u0148 (Baktri\u00fda-Margiana Arheologik Kompleksi, BMAC) \u00f6sen \u00fderi bolupdyr. Bu \u00fder, M\u00fcs\u00fcr we Mesopotami\u00fda bilen de\u0148 derejede gadymy siwilizasi\u00fda merkezlerini\u0148 biri hasaplan\u00fdar.Aleksandr Makedonskini\u0148 \u00fd\u00f6ri\u015flerinden so\u0148, sebitde Ellin (Grek) medeni\u00fdetini\u0148 g\u00fc\u00fd\u00e7li t\u00e4siri d\u00f6r\u00e4pdir. Nusa\u00fddaky Parfi\u00fda \u015falygyny\u0148 binag\u00e4rliginde we he\u00fdkellerinde grek we Pars medeni\u00fdetini\u0148 utga\u015fmasyny g\u00f6rmek bol\u00fdar. IX-XIII asyrlarda G\u00fcndogar, yslam medeni\u00fdetini\u0148 Altyn asyryny ba\u015fdan ge\u00e7irdi. K\u00f6ne\u00fcrgen\u00e7 bu d\u00f6w\u00fcrde ylym, matematika we medeni\u00fdetde uly \u00fcst\u00fcnlikler gazanan, d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 i\u0148 wajyp \u015f\u00e4herlerini\u0148 biri bolupdy.T\u00fcrkmen halkyny\u0148 d\u00e4p-dessurlary, siwilizasi\u00fdalary\u0148 gaty\u015fygyny\u0148 has a\u00fddy\u0148 mysalydyr. T\u00fcrkmenler esasan yslamy kabul eden bolsalar-da, olary\u0148 d\u00e4p-dessurlarynda we halk yrymlarynda k\u00f6ne Zoroastrizm, \u015eamanizm we be\u00fdleki k\u00f6ne dinlere degi\u015fli elementleri\u0148 yzlary saklanyp galypdyr. Bu, dini gara\u00fdy\u015flary\u0148 uly sintezini g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r.T\u00fcrkmen haly\u00e7ylygy, zerg\u00e4r\u00e7iligi we milli egin-e\u015fikleri \u00f6zbolu\u015flydyr, emma olarda Orta Azi\u00fdany\u0148, Pars siwilizasi\u00fdasyny\u0148 we g\u00f6\u00e7me halklary\u0148 sungatyny\u0148 t\u00e4sirini g\u00f6rmek bol\u00fdar. Her bir g\u00f6l (nagy\u015f) \u00f6z taryhyny we manysyny \u00f6z\u00fcnde sakla\u00fdar.<\/p>\n<p>\u200bH\u00e4zirki wagtda T\u00fcrkmenistan, taryhy k\u00f6klerine da\u00fdanyp, parahat\u00e7ylyk we Bitaraplyk \u00fd\u00f6relgeleri bilen d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 sy\u00fdasy we medeni durmu\u015fynda wajyp orny e\u00fdele\u00fd\u00e4r.T\u00fcrkmenistany\u0148 Bitaraplyk statusy, onu\u0148 taryhdaky \u00e7atryk roluny\u0148 h\u00e4zirki zaman dowamydyr. Ol G\u00fcndogar we G\u00fcnbatar, Demirgazyk we G\u00fcnorta \u00fdurtlaryny\u0148 arasynda dialog we syla\u015fyk platformasy h\u00f6km\u00fcnde \u00e7yky\u015f ed\u00fd\u00e4r.T\u00fcrkmenistan \u00f6z\u00fcni\u0148 taryhy \u00fdadyg\u00e4rliklerini (\u00ddUNESKO-ny\u0148 miras sanawlaryna girizilen) we maddy d\u00e4l medeni\u00fdetini (dutary, haly\u00e7ylygy) a\u00fdawly saklamak arkaly, d\u00fcn\u00fd\u00e4 siwilizasi\u00fdalaryna \u00f6z gymmatly go\u015fandyny go\u015f\u00fdar.T\u00fcrkmenistan, hakyky manysynda, siwilizasi\u00fdalary\u0148 we medeni\u00fdetleri\u0148 \u00e4lemgo\u015far \u00e7atrygydyr. Bu miras t\u00fcrkmen halkyny \u00e7ydamly, a\u00e7yk we be\u00fdleki medeni\u00fdetlere hormat go\u00fd\u00fdan halk edip \u00fdeti\u015fdirdi. Bu gymmatly miras h\u00e4zirki wagtda hem \u00fdurdu\u0148 ykdysady, sy\u00fdasy we medeni durmu\u015fyny\u0148 esasy da\u00fdanjy bolup dur\u00fdar.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Babany\u00fdazowa Jennet<\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 117-nji toparyny\u0148 talyby<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00fcrkmenistan, \u00ddewropa we Azi\u00fdany birle\u015fdir\u00fd\u00e4n Be\u00fdik \u00dd\u00fcpek \u00ddoluny\u0148 taryhy ugurlaryny\u0148 kesi\u015f\u00fd\u00e4n \u00fderinde \u00fderle\u015f\u00fd\u00e4r. Bu geografiki a\u00fdratynlyk \u00fdurdu\u0148 medeni\u00fdetini\u0148 we taryhyny\u0148 esasy h\u00e4si\u00fdetini kesgitledi. T\u00fcrkmen topragy m\u00fc\u0148\u00fdyllyklary\u0148 dowamynda d\u00fcrli siwilizasi\u00fdalary\u0148, \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f dur\u015flaryny\u0148, d\u00e4p-dessurlary\u0148 we ynam ulgamlaryny\u0148 du\u015fu\u015f\u00fdan, gary\u015f\u00fdan we \u00f6zara ba\u00fdla\u015f\u00fdan \u00fderi boldy. \u015eonu\u0148 \u00fc\u00e7in T\u00fcrkmenistana medeni\u00fdetleri\u0148 \u00e4lemgo\u015fary di\u00fdsek \u00fdal\u0148y\u015fmarys. Be\u00fdik \u00dd\u00fcpek \u00ddoly, T\u00fcrkmenistany\u0148 medeni \u00e7atryk [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26948"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26948"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26948\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26949,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26948\/revisions\/26949"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26948"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26948"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26948"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}