{"id":27007,"date":"2025-12-27T21:47:51","date_gmt":"2025-12-27T16:47:51","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=27007"},"modified":"2025-12-27T21:47:51","modified_gmt":"2025-12-27T16:47:51","slug":"yagysdan-sonky-dunyanin-renkleri-we-ysy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=27007","title":{"rendered":"\u00ddagy\u015fdan So\u0148ky D\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 Re\u0148kleri we Ysy"},"content":{"rendered":"<p>\u00ddagy\u015f sesi \u2013 dym\u015fyk we k\u00f6\u015fe\u015fdiriji, \u00fd\u00f6ne \u00fdagy\u015f gutarandan so\u0148ky pursat \u2013 hakyky jadyly pursatdyr. \u00c4lem g\u00f6g\u00fcni\u0148 t\u00e4zeden re\u0148klenmegi we \u00fderden gal\u00fdan a\u00fdratyn, t\u00e4miz ysy bizi\u0148 du\u00fdgularymyzy o\u00fdar\u00fdar. Bu makala, \u00fdagy\u015fdan so\u0148ky d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 n\u00e4hili \u00fc\u00fdtge\u00fd\u00e4ndigini we Petrikor ady bilen tanal\u00fdan \u015fol aja\u00fdyp ysy\u0148 ylmy syryny \u00f6wren\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u00ddagy\u015fdan so\u0148 tebigaty\u0148 re\u0148kleri adatdakydan has parlak we janly g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r. Bu, di\u0148e bir du\u00fdgy d\u00e4l, e\u00fdsem, birn\u00e4\u00e7e ylmy seb\u00e4bi bar bolan optiki hadysadyr:Arassalanan Howa: \u00ddagy\u015f, howadaky tozan b\u00f6lejiklerini we hapalary \u00fduwup arassala\u00fdar. Netijede, G\u00fcn \u015f\u00f6hleleri \u00fder \u00fd\u00fcz\u00fcne gelende az \u00fda\u00fdra\u00fdar. Howany\u0148 t\u00e4mizlenmegi re\u0148kleri\u0148 \u00fditiligini artdyr\u00fdar.\u00c7yglanan \u00dd\u00fczler: \u00c7yglanan otlar, da\u015flar we \u00fdapraklar \u015f\u00f6hl\u00e4ni has k\u00f6p si\u0148dir\u00fd\u00e4rler, bu bolsa olary\u0148 re\u0148klerini has do\u00fdgun (gaty) we gara\u0148ky g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r. Mysal \u00fc\u00e7in, \u00fda\u015fyl re\u0148k has \u00e7u\u0148\u0148ur \u00fda\u015fyl bol\u00fdar.\u00c4lemgo\u015far: \u00ddagy\u015fdan so\u0148 howada galan suw damjalary G\u00fcn \u015f\u00f6hlelerini sindirip (b\u00f6wetl\u00e4p), \u015f\u00f6hlesini \u00f6z re\u0148klerine (spektre) b\u00f6l\u00fd\u00e4r. \u015ee\u00fdlelik bilen, be\u00fdik \u00e4lemgo\u015far pe\u00fdda bol\u00fdar. \u00ddagy\u015fdan so\u0148 gelen \u015fol \u00fdakymly, topraksy ysy\u0148 ady bar: Petrikor. Bu s\u00f6z grek\u00e7eden gelip, &#8216;petra&#8217; (da\u015f) we &#8216;ichor&#8217; (huda\u00fdlary\u0148 gany) manylaryny ber\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200bPetrikor esasan iki esasy elementi\u0148 utga\u015fmasydyr:Geosmin: Bu, \u00fderde \u00fda\u015fa\u00fdan Aktinobakteri\u00fda atly ygyr mikroorganizmleri tarapyndan \u00f6nd\u00fcril\u00fd\u00e4n organiki birle\u015fmedir. Gurak d\u00f6w\u00fcrde bu bakteri\u00fdalar sporalar \u00f6nd\u00fcr\u00fd\u00e4rler. \u00ddagy\u015f damjalary gurak topraga d\u00fc\u015fende, olary\u0148 d\u00f6reden k\u00f6p\u00fcrjiklerine (a\u00fdrabuzlar) \u00fdygnanan Geosmin molekulalary howa gal\u00fdar. \u00d6s\u00fcmlik \u00ddaglary: Gurak d\u00f6w\u00fcrde k\u00e4bir \u00f6s\u00fcmlikler tebigy \u00fdaglary b\u00f6l\u00fcp \u00e7ykar\u00fdarlar. \u00ddagy\u015f \u00fdaganda bu \u00fdaglar \u00fderde we da\u015flarda \u00fdygnan\u00fdar we Geosmin bilen bilelikde howa bugaryp, Petrikor ysyny d\u00f6red\u00fd\u00e4r.Ylmy barlaglar, ynsan burnuny\u0148 Geosmin ysyna i\u0148 du\u00fdgur bolandygyny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r. Adamlar, hatda Petrikory\u0148 ysyny be\u00fdleki k\u00f6p yslardan has ir we az konsentrasi\u00fdada hem du\u00fdup bil\u00fd\u00e4rler, seb\u00e4bi bu ysy du\u00fdmak bizi\u0148 ata-babalarymyz \u00fc\u00e7in suw we \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f \u00e7e\u015fmesini tapmakda m\u00f6h\u00fcm \u00e4hmi\u00fdete e\u00fde bolupdyr.<\/p>\n<p>\u200bPetrikory\u0148 we arassalanan re\u0148kleri\u0148 esasy t\u00e4siri bizi\u0148 ruhumyzda \u00fd\u00fcze \u00e7yk\u00fdar. \u00ddagy\u015fdan so\u0148ky t\u00e4mizlik du\u00fdgusy, k\u00f6plen\u00e7 t\u00e4zeleni\u015f, umyt we k\u00f6\u015fe\u015fme bilen baglany\u015fyklydyr. \u00ddagy\u015fy\u0148 sesini\u0148 teta tolkunlaryny d\u00f6redip, relaksasi\u00fda (rahatlanma) \u00e7agyry\u015fy we so\u0148ky t\u00e4miz howa, ynsan a\u0148yny arassala\u00fdar we pikirleri tertiple\u015fdirm\u00e4ge k\u00f6mek ed\u00fd\u00e4r.\u015eahyrlar we suratke\u015fler \u00fdagy\u015fdan so\u0148ky parahatlygy k\u00f6plen\u00e7 &#8220;t\u00e4miz sahypa&#8221; \u00fda-da &#8220;d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 ikinji doglu\u015fy&#8221; h\u00f6km\u00fcnde be\u00fdan edipdirler, bu bolsa d\u00f6redijilige uly ylham beripdir.<\/p>\n<p>\u00ddagy\u015fdan so\u0148ky d\u00fcn\u00fd\u00e4 \u2013 bu di\u0148e bir ylmy hadysalar toplumy d\u00e4l. Ol, howany\u0148, suwu\u0148, re\u0148kleri\u0148 we ysy\u0148 utga\u015fmagyndan d\u00f6re\u00fd\u00e4n, du\u00fdgularymyzy we i\u0148 gadymy instinktlerimizi o\u00fdar\u00fdan t\u00e4sin bir teatr sahnasydyr. Biz Petrikory\u0148 ysyny du\u00fdanymyzda, tebigat bilen bolan i\u0148 \u00e7u\u0148 we ilkinji baglany\u015fygymyzy \u00fdatla\u00fdarys.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong><em>Gummanow Ahmet<\/em><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong><em>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 118-nji toparyny\u0148 talyby<\/em><\/strong><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00ddagy\u015f sesi \u2013 dym\u015fyk we k\u00f6\u015fe\u015fdiriji, \u00fd\u00f6ne \u00fdagy\u015f gutarandan so\u0148ky pursat \u2013 hakyky jadyly pursatdyr. \u00c4lem g\u00f6g\u00fcni\u0148 t\u00e4zeden re\u0148klenmegi we \u00fderden gal\u00fdan a\u00fdratyn, t\u00e4miz ysy bizi\u0148 du\u00fdgularymyzy o\u00fdar\u00fdar. Bu makala, \u00fdagy\u015fdan so\u0148ky d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 n\u00e4hili \u00fc\u00fdtge\u00fd\u00e4ndigini we Petrikor ady bilen tanal\u00fdan \u015fol aja\u00fdyp ysy\u0148 ylmy syryny \u00f6wren\u00fd\u00e4r. \u00ddagy\u015fdan so\u0148 tebigaty\u0148 re\u0148kleri adatdakydan has parlak we janly [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27007"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=27007"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27007\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":27008,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27007\/revisions\/27008"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=27007"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=27007"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=27007"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}