{"id":27020,"date":"2025-12-27T23:12:45","date_gmt":"2025-12-27T18:12:45","guid":{"rendered":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=27020"},"modified":"2025-12-27T23:12:45","modified_gmt":"2025-12-27T18:12:45","slug":"asyl-kulli-yaradylysyn-jany-suw-bilendir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=27020","title":{"rendered":"Asyl k\u00fclli \u00fdaradyly\u015fy\u0148 jany suw bilendir"},"content":{"rendered":"<p>\u200bGadym d\u00f6w\u00fcrlerden b\u00e4ri adamzat \u00fc\u00e7in suw, di\u0148e bir fiziki zerurlyk bolman, e\u00fdsem, pelsepewi, dini we ylmy ta\u00fddan uly \u00e4hmi\u00fdete e\u00fde bolan esasy element hasaplanypdyr. &#8220;Asyl k\u00fclli \u00fdaradyly\u015fy\u0148 jany suw bilendir&#8221; di\u00fden s\u00f6z, b\u00fctin barlygy\u0148, \u00e4hli \u00fda\u015fa\u00fd\u015fy\u0148 esasy bin\u00fdadyny\u0148 we g\u00fc\u00fd\u00e7 \u00e7e\u015fmesini\u0148 suwdugyny a\u0148lad\u00fdar.K\u00f6plen\u00e7 taryhy we dini \u00e7e\u015fmelerde \u00c4lemi\u0148 we \u00fda\u015fa\u00fd\u015fy\u0148 ba\u015flangyjyny\u0148 suw bilen baglany\u015fyklydygy g\u00f6rkezil\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>\u200b H\u00e4zirki zaman astrofizikleri we biologlary \u00dderd\u00e4ki \u00fda\u015fa\u00fd\u015fy\u0148 ilkinji formalaryny\u0148 suwda \u2014 gadymy okeanlarda d\u00f6r\u00e4ndigini tassykla\u00fdarlar. \u00dder planetasyny\u0148 \u00fd\u00fcz\u00fcni\u0148 71\\% t\u00f6weregi suw bilen \u00f6rt\u00fclendir. Galyberse-de, kosmosda suwu\u0148 (buz, bug \u00fda-da suwuk g\u00f6rn\u00fc\u015fde) bolmagy, ba\u015fga planetalarda \u00fda\u015fa\u00fd\u015fy\u0148 bolup biljekdigini\u0148 esasy \u015ferti hasaplan\u00fdar.Gadymy grek filosoflaryndan biri bolan Fales, suwu\u0148 d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 \u00e4hli zadyny\u0148 ba\u015flangyjy (arkhesi) di\u00fdip hasap edipdir. Bu gara\u00fdy\u015fda suw &#8211; d\u00f6redijiligi\u0148, \u00fc\u00fdtge\u015fm\u00e4ni\u0148 we dowamlylygy\u0148 ny\u015fanydyr.<\/p>\n<p>Suw, \u00fda\u015fa\u00fd\u015fy saklap gal\u00fdan i\u0148 m\u00f6h\u00fcm molekuladyr. Jandar d\u00fcn\u00fd\u00e4sini\u0148 i\u0148 ki\u00e7i b\u00f6leginden \u2013 \u00f6\u00fdj\u00fckden (kletkadan) ba\u015flap, i\u0148 uly jandarlara \u00e7enli \u00e4hlisi suwa baglydyr. Adamy\u0148 bedenini\u0148 agramyny\u0148 60\\%-75\\% t\u00f6weregi suwdur. Suw bedend\u00e4ki \u00e4hli himiki reaksiyalary\u0148 esasy gur\u015fawy bolup, i\u00fdmit maddalaryny da\u015famakda, bedeni\u0148 temperaturasyny sazlamakda we zy\u00fdanly galyndylary \u00e7ykarmakda esasy rol o\u00fdna\u00fdar.Fotosintez prosesi, \u00fdagny \u00f6s\u00fcmlikleri\u0148 G\u00fcn energi\u00fdasyny ulanyp i\u00fdmit d\u00f6retmegi suwu\u0148 gatna\u015fmagynda bolup ge\u00e7\u00fd\u00e4r. Suwsyzlyk bolanda, \u00fder \u00fd\u00fcz\u00fcnd\u00e4ki \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f derrew kesil\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Suw, \u00fda\u015fa\u00fdy\u015f \u00fc\u00e7in di\u0148e bir &#8220;i\u00fdmit&#8221; d\u00e4l, e\u00fdsem, \u00e4hli biologiki prosesleri herekete getir\u00fd\u00e4n &#8220;jan&#8221; we &#8220;hereketlendiriji g\u00fc\u00fd\u00e7d\u00fcr&#8221;.Suwu\u0148 \u00e4hmi\u00fdeti di\u0148e fiziki barlyk bilen \u00e7\u00e4klenm\u00e4n, e\u00fdsem, adamy\u0148 ruhy we medeni durmu\u015fynda hem uly orun tut\u00fdar.K\u00f6p medeni\u00fdetlerde we dinlerde suw arassalygy\u0148, t\u00e4zelenmegi\u0148 we t\u00e4mizlenmegi\u0148 ny\u015fany h\u00f6km\u00fcnde ulanyl\u00fdar (mysal \u00fc\u00e7in, d\u00e4p-dessurlardaky we ybadathanalardaky suw).Suw \u00fc\u00fdtge\u015fik h\u00e4si\u00fdetlere e\u00fdedir \u2014 ol buza d\u00f6w\u00fcp berkemegi, buga \u00f6wr\u00fclip \u00fdokary galmagy \u00fda-da suwuklygy bilen hereket etmegi ba\u015far\u00fdar. Bu a\u00fdratynlyk filosoflara suwu\u0148 durnuklylygy we \u00fc\u00fdtge\u00fdjiligi birle\u015fdir\u00fd\u00e4n seri\u015fdedigini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00e4ge k\u00f6mek edipdir.<\/p>\n<p>\u200bH\u00e4zirki d\u00f6w\u00fcrde, da\u015fky gur\u015faw meselelerini\u0148 artmagy bilen, arassa suw \u00e7e\u015fmelerini goramak adamzady\u0148 \u00f6\u0148\u00fcnd\u00e4ki i\u0148 m\u00f6h\u00fcm meseleleri\u0148 biridir. Suw seri\u015fdelerini a\u00fdawly ulanmak, gelejek nesilleri\u0148 sagdyn we abadan \u00fda\u015famagy \u00fc\u00e7in esasy wezipe bolup dur\u00fdar.<\/p>\n<p>\u200bDi\u00fdmek, suw:<\/p>\n<p>\u200b\u00dda\u015fa\u00fd\u015fy\u0148 ba\u015flangyjydyr.<\/p>\n<p>\u200bBedeni\u0148 janydyr.<\/p>\n<p>\u200bRuhy t\u00e4mizligi\u0148 \u00e7e\u015fmesidir.<\/p>\n<p>\u200bOl bizi\u0148 \u00e4hlimizi birle\u015fdir\u00fd\u00e4n we bizi\u0148 barlygymyzy\u0148 esasy \u015fertidir.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Aga\u00fdewa Jeren<\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 119-njy toparyny\u0148 talyby<\/strong><\/em><\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u200bGadym d\u00f6w\u00fcrlerden b\u00e4ri adamzat \u00fc\u00e7in suw, di\u0148e bir fiziki zerurlyk bolman, e\u00fdsem, pelsepewi, dini we ylmy ta\u00fddan uly \u00e4hmi\u00fdete e\u00fde bolan esasy element hasaplanypdyr. &#8220;Asyl k\u00fclli \u00fdaradyly\u015fy\u0148 jany suw bilendir&#8221; di\u00fden s\u00f6z, b\u00fctin barlygy\u0148, \u00e4hli \u00fda\u015fa\u00fd\u015fy\u0148 esasy bin\u00fdadyny\u0148 we g\u00fc\u00fd\u00e7 \u00e7e\u015fmesini\u0148 suwdugyny a\u0148lad\u00fdar.K\u00f6plen\u00e7 taryhy we dini \u00e7e\u015fmelerde \u00c4lemi\u0148 we \u00fda\u015fa\u00fd\u015fy\u0148 ba\u015flangyjyny\u0148 suw bilen baglany\u015fyklydygy g\u00f6rkezil\u00fd\u00e4r. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27020"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=27020"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27020\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":27021,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/27020\/revisions\/27021"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=27020"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=27020"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=27020"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}