{"id":3239,"date":"2020-03-18T16:31:21","date_gmt":"2020-03-18T11:31:21","guid":{"rendered":"http:\/\/newashgabat.com\/?p=3239"},"modified":"2020-03-18T16:31:21","modified_gmt":"2020-03-18T11:31:21","slug":"nowruz-ynsanperwerligin-mahir-muhabbetin-tazelenisin-bayramy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=3239","title":{"rendered":"Nowruz \u2014 ynsanperwerligi\u0148, m\u00e4hir-muhabbeti\u0148, t\u00e4zeleni\u015fi\u0148 ba\u00fdramy"},"content":{"rendered":"<p>Halkymyzy\u0148 asyrlary\u0148 dowamynda uly h\u00f6wes we \u015fady\u00fdan belle\u00fd\u00e4n Nowruz ba\u00fdramy t\u00fcrki halklary\u0148 gadymy ba\u00fdram\u00e7ylaryny\u0148 biridir. Bu ba\u00fdram\u00e7ylyk senesi edil g\u00fcndiz bilen gij\u00e4ni\u0148 de\u0148le\u015f\u00fd\u00e4n wagtyna dogry gel\u00fd\u00e4r. Taryhy \u00fdazgylarda bellenili\u015fine we alymlary\u0148 tassyklamagyna g\u00f6r\u00e4, Nowruzy\u0148 ba\u00fdram\u00e7ylyk h\u00f6km\u00fcnde kemala gelmegi \u201cOtparaz\u00e7ylyk\u201d dinine \u00e7enli bolan d\u00f6wri \u00f6z i\u00e7ine alypdyr. Gadym-gadymdan bu ba\u00fdram p\u00e4k ni\u00fdetli ki\u015fileri\u0148 arzyly g\u00fcni bolupdyr. Nowruz g\u00fcnlerinde hatda uru\u015f-dawalar, \u00f6zara d\u00fc\u015f\u00fcni\u015fmez\u00e7ilikler, o\u0148\u015fuksyzlyklar hem togtadylypdyr. Bir-birekden edilen \u00f6\u00fdke-kineler unudylypdyr. Pederlerimiz \u00fc\u00e7in Nowruz ynsanperligi\u0148, asudalygy\u0148, ela\u00e7yklygy\u0148, sahylygy\u0148, jomartlygy\u0148, ge\u00e7irimliligi\u0148, \u015fady\u00fdanlygy\u0148, wagtyho\u015flugy\u0148, bol\u00e7ulygy\u0148, sylag-hormaty\u0148, gadyr-gymmaty\u0148, \u00f6s\u00fc\u015fi\u0148 we t\u00e4zeleni\u015fi\u0148 ba\u00fdramy bolupdyr. Ba\u00fdram\u00e7ylyk g\u00fcnlerinde gadymda birek-birekden g\u00f6wne degi\u015fmeler \u00fc\u00e7in \u00f6t\u00fcn\u00e7 sora\u015fylypdyr. Il i\u00e7ind\u00e4ki hormata e\u00fde adamlar sylaglanypdyr, bir-biregi\u0148 g\u00f6wni awlanypdyr, a\u00fddymlar a\u00fddylypdyr, sazlar \u00e7alnypdyr. Milli naharlar ta\u00fd\u00fdarlamak, semeni ga\u00fdnatmak we ony ha\u00fdyr-sahawat h\u00f6km\u00fcnde go\u0148\u015fy-golamlara \u00fda\u00fdratmak d\u00e4be \u00f6wr\u00fclipdir. Bulardan ba\u015fga-da ba\u00fdram g\u00fcnlerinde d\u00fcrli hereketli o\u00fdunlar, \u00fdary\u015flar hem ge\u00e7irilipdir. At \u00fcst\u00fcnd\u00e4ki gural\u00fdan o\u00fdunlar, \u00e7apy\u015fyklar, \u00fdalyga towusmak, go\u00e7 uru\u015fdyrmak, \u00f6zara g\u00f6re\u015f \u00fdary\u015flary, gelin-gyzlary\u0148 monjugatdy \u00fdaly o\u00fdunlary bulara mysal bolup bil\u00fd\u00e4r. Bulary\u0148 \u00e4hlisinde Nowruzy\u0148 k\u00f6kleri, t\u00e4zeleni\u015fi\u0148 ruhy, \u00fc\u00fdtge\u015fik t\u00fcrkana ynsanperwerlik, ge\u00e7irimlilik, \u015fady\u00fdanlyk, biri-birege berk ynam, hormat-sylag \u00fdatyr di\u00fdsek \u00fda\u015f\u0148y\u015fdygymyz bolmaz. Edil \u015fu h\u00e4si\u00fdetler hem ata-babalarymyzdan asyrma-asyr, nesilme-nesil milli ruh we milli \u00f6zbolu\u015flylyk bilen Nowruz ba\u00fdramy arkaly halkymyza miras galypdyr. \u015eun\u00e7a edebi hem medeni mirasy bize \u00fdetiren Nowruz ba\u00fdram\u00e7ylygy ha\u00e7andan b\u00e4ri bellenil\u00fd\u00e4r we ol nirede d\u00f6r\u00e4pdir di\u00fden soraglar her birimizi gyzyklandyr\u00fdan bolsa gerek. Bu sowala jogap tapmak a\u0148sat zat d\u00e4l elbetde. Munu\u0148 \u00fc\u00e7in k\u00f6p taryhy\u0148 gatyny yzarlamaly bol\u00fdar. Emma so\u0148ky \u00fdyllarda alnyp barylan arheologik we etnografik g\u00f6zlegler we ylmy barlaglar Nowruz ba\u00fdram\u00e7ylygy ilkinji gezek gadymy Parfi\u00fda d\u00f6wletini\u0148 pa\u00fdtagty Nusa\u00fd galasynda we gadymy Horezmd\u00e4ki B\u00fcrg\u00fctgala, A\u00fdazgala \u00fdaly oturymly \u00fderlerde bellenilendigini tassyklady. Bu barada gadymy grek we rim taryh\u00e7ylaryny\u0148 eserlerinde hem maglumatlar beril\u00fd\u00e4r. Ylmy barlaglary\u0148 tassyklamagyna g\u00f6r\u00e4, bu galalarda bina edilen we h\u00e4zirki g\u00fcnlere \u00e7enli saklanyp galan \u201cot k\u00fcreleri\u201d Nowruzy\u0148 parfi\u00fda, margiana, horezm di\u00fdarlarynda d\u00f6r\u00e4ndigine a\u00fddy\u0148 mysal bolup bil\u00fd\u00e4r. \u00c7e\u015fmeleri\u0148 birinde \u201cB\u00fcrg\u00fctgalany\u0148 depesinde mawy g\u00fcmmezli bina gurlupdyr. K\u00fcmmeti\u0148 t\u00f6r\u00fcnde Ene huda\u00fdyny\u0148 \u00fdokary g\u00f6terilen elinde z\u00fcmerret da\u015fy bolupdyr. Bahar paslynda gije bilen g\u00fcnd\u00fczi\u0148 de\u0148le\u015f\u00fd\u00e4n g\u00fcn\u00fcnde, \u015femsi hasap bilen hamal a\u00fdyny\u0148 birinji g\u00fcni, h\u00e4zirki senenamamyz bo\u00fdun\u00e7a bolsa 22-nji martda k\u00fcmmeti\u0148 g\u00fcmm\u00fczind\u00e4ki t\u00fc\u00fdn\u00fckden g\u00fcn\u00fc\u0148 nury bu z\u00fcmerret da\u015fyna d\u00fc\u015f\u00fcp, semeni bi\u015firmek \u00fc\u00e7in ta\u00fd\u00fdarlanylyp go\u00fdlan gazany\u0148 a\u015fagyna ot \u00fdakypdyr di\u00fden \u00fdalyrak rowa\u00fdatlar halk arasynda h\u00e4li-h\u00e4zire \u00e7enli \u00fda\u015fa\u00fdar\u201d di\u00fdlip maglumat beril\u00fd\u00e4r. Fird\u00f6wsini\u0148 \u201c\u015eanama\u201d eserinde bolsa, Nowruz ba\u00fdram\u00e7ylygy Jem\u015fidi\u0148 ady bilen baglany\u015fdyryl\u00fdar. A\u00fddyly\u015fyna g\u00f6r\u00e4, Jem\u015fit ynsanlara \u00fdag\u015fylyk etmek maksady bilen, adamlara h\u00fcn\u00e4r \u00f6wredipdir. Demir eredip ondan gurallary \u00fdasamagy, binalary gurmagy, tebiplik syrlaryny, \u00fd\u00fcp egrip ge\u00fdim dokamagy, g\u00e4mi \u00fdasamagy, baglary \u00fdeti\u015fdirmegi \u00f6wredipdir. Ahyrynda i\u015flerini so\u0148lanyndan so\u0148, bir g\u00fcni \u00f6z\u00fcne tagt \u00fdasadyp, onu\u0148 bilen asmana g\u00f6terilip gidipdir. Eserde beril\u00fd\u00e4n rowa\u00fdata g\u00f6r\u00e4 edil \u015fol g\u00fcnden Nowruz bellenilip ba\u015flanypdyr. Orta asyr G\u00fcndogar medeni\u00fdetini\u0148 i\u0148 bir \u00f6sen d\u00f6wri bolan Seljuk t\u00fcrkmenlerini\u0148 zamanasyny\u0148 g\u00f6rn\u00fckli \u015fahyry hem-de astranomy Omar Ha\u00fd\u00fdam hem \u00f6z\u00fcni\u0148 Merw \u015f\u00e4herind\u00e4ki obserwatori\u00fdasynda i\u015fl\u00e4n d\u00f6wr\u00fcnde Nowruz bilen baglany\u015fykly \u201cNowruznama \u201c eserini d\u00f6redipdir. Ol bu eserde Nowruzy\u0148 t\u00fcrki halklarda ha\u00e7an we n\u00e4hili bellenilip ge\u00e7il\u00fd\u00e4ndigi, ba\u00fdram bilen baglany\u015fykly \u00fd\u00fcze \u00e7ykan d\u00e4p-dessurlar, edim-gylymlar hakynda k\u00f6psanly maglumatlar beripdir. G\u00fcndogary\u0148 g\u00f6rn\u00fckli \u015fahyry we d\u00f6wlet i\u015fg\u00e4ri Aly\u015fir Nowa\u00fdyny\u0148 \u201cTaryhy m\u00fclki ajam\u201d eserinde Jem\u015fidi\u0148 be\u00fdik a\u00e7y\u015flaryny\u0148 so\u0148unda \u201cNowruz\u201d bellenilendigi hakynda be\u00fdan edil\u00fd\u00e4r. Eserde Jem\u015fidi\u0148 h\u00e4li adamzady\u0148 g\u00f6rmedik we akyla sygmajak \u00c7ihil minarasyny gurandygy, Jem\u015fidi\u0148 \u015fol binadaky tagty\u0148 \u00fcst\u00fcnde d\u00fcn\u00fd\u00e4ni\u0148 \u00e4hli \u00fderine \u00f6z salamyny \u00fdetirindigi, \u00e4hli \u00fclkelere \u00f6z adalatyny \u00fda\u00fdandygy we \u015fol g\u00fcn\u00fc\u0148 adyny Nowruz di\u00fdip atlandyrandygy barada a\u00fddyl\u00fdar. Elbetde Nowruzy\u0148 ha\u00e7an we n\u00e4hili bellenilip ba\u015flanandygyny anyk g\u00f6rkezmek kyn bolsa-da, \u015funy anyk a\u00fdtmak m\u00fcmkin, bu ba\u00fdram dana ki\u015filer tarapynda bellenilip ba\u015flanylypdyr. \u00c7\u00fcnki Nowruzy\u0148 kemala gelmegi \u00e7u\u0148\u0148ur ylmy esaslara e\u00fde \u00e4lem we tebigat kanunlaryna g\u00f6r\u00e4, \u00fdagny G\u00fcn\u00fc\u0148 hamal bur\u00e7una girmegi, gije bilen g\u00fcndizi\u0148 de\u0148le\u015fmegi, g\u00fcnleri\u0148 uzalyp ba\u015flamagy, tebigaty\u0148 we ot-\u00e7\u00f6pleri\u0148 janlanmagy bilen bagly bolupdyr. Mundan ba\u015fga-da Nowruzy\u0148 \u00e7u\u0148\u0148ur k\u00f6klerine nazar salsak, onu\u0148 k\u00f6kleri i\u0148 gadymy d\u00f6w\u00fcrlerde ilkidurmu\u015f adamlaryny\u0148 ekeran\u00e7ylyga ge\u00e7eninden so\u0148, me\u00fddanlarda t\u00e4ze i\u015f m\u00f6ws\u00fcmini\u0148 ba\u015flanylmagyndan \u00f6\u0148r\u00e4kki ge\u00e7iril\u00fd\u00e4n da\u00fdhan ba\u00fdramlaryna we ekeran\u00e7ylyk d\u00e4p-dessurlaryna baryp diren\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Nowruz bize \u00e7enli \u00fdetip gelen aja\u00fdyp ba\u00fdramlary\u0148 biridir. Nowruz d\u00e4p-dessurlaryna gadymy ata-balarymyzy\u0148 pelsepewi we mifiki d\u00fcn\u00fd\u00e4gara\u00fd\u015fyndan ba\u015flap, zamanda\u015flarymyzy\u0148 gara\u00fdy\u015flaryna \u00e7enli bolan edebi hem-de medeni a\u00fdratynlyklar si\u0148ipdir. Ol bolsa adamzat \u00f6s\u00fc\u015fini\u0148 her bir \u00fcst\u00fcnliginden hemi\u015fe g\u00fc\u00fd\u00e7 we t\u00e4ze\u00e7illik, millilik we nowjuwanluk alyp dur\u00fdar. G\u00fcndogary\u0148 bu i\u0148 gadymy ba\u00fdramy hakynda orta asyrlarda \u00fda\u015fap ge\u00e7en Mawerenahrly alym Nar\u015fahy Nowruz g\u00fcnleri a\u00fddyl\u00fdan a\u00fddymlar hakynda bell\u00e4p ge\u00e7ip:\u201dBu g\u00fcrr\u00fc\u0148leri\u0148 bolup ge\u00e7enine h\u00e4zir \u00fc\u00e7 m\u00fc\u0148 \u00fdyldan k\u00f6pr\u00e4k wagt ge\u00e7di\u201d di\u00fdip \u00fdazgy ed\u00fd\u00e4r. Bahary\u0148 we z\u00e4hmeti\u0148 ba\u00fdramy bolan Nowruz hakynda ine \u015funu\u0148 \u00fdaly maglumatlar d\u00f6w\u00fcrleri\u0148 ge\u00e7megi bilen d\u00fcrli hili \u00f6zgeri\u015flere sezawar bolup, bizi\u0148 g\u00fcnlerimize \u00e7enli gelip \u00fdetipdir. 21-nji martdan 22-nji marta ge\u00e7il\u00fd\u00e4n gije, \u00fdagny gije we g\u00fcnd\u00fczi\u0148 de\u0148le\u015f\u00fd\u00e4n wagtynda k\u00f6p\u00e7\u00fclik bolup \u00fc\u00fd\u015f\u00fcp uzakly gije semeni ga\u00fdnadylypdyr. Semeni gazanyny\u0148 \u00fcsti ertesi g\u00fcn a\u00e7ylypdyr. T\u00e4ze g\u00fcni ine \u015funu\u0148 \u00fdaly gazany\u0148 doly \u00fdagda\u00fdynda gar\u015fy almak bereketlilikden, t\u00e4ze hasyl \u00fdylyny\u0148 bol\u00e7ulykly gelmegi, me\u00fddanlary\u0148 ot-\u00e7\u00f6pden doly bolmagy arzuwlanandygyndan derek ber\u00fd\u00e4r. \u015eunu\u0148 \u00fdaly \u00e7u\u0148\u0148ur pelsepewi pikirlere e\u00fdlenen Nowruz ba\u00fdram\u00e7ylygyny\u0148 d\u00e4p-dessurlary halkymyzy\u0148 hemi\u015fe \u00fdag\u015fy ni\u00fdetde, \u00fdag\u015fy pikirlerde, t\u00f6werek-da\u015fy, go\u0148\u015fy-golamlary bilen ho\u015fni\u00fdetli, m\u00e4hirli gatna\u015fyklarda bolandygyndan habar ber\u00fd\u00e4r. Bulary\u0148 i\u0148 esasysy bolsa, Nowruz ba\u00fdramynda t\u00fcrkmen halkymyzy\u0148 s\u00fc\u0148\u0148\u00fcne gu\u00fdlan ynsanperwerlik, parahats\u00f6\u00fd\u00fcjilik, ge\u00e7irimlilik, sahylyk, jomartlyk, biri-birege sylag-hormatlylyk, m\u00e4hir-muhabbetlilik, dostuna-\u00fdaranyna k\u00f6mek etmekde jana\u00fdamazlyk \u00fdaly asylly h\u00e4si\u00fdetlerini\u0148, milli edim-gylymlaryny\u0148, d\u00e4p-dessurlaryny\u0148 gadymy k\u00f6klerini\u0148 \u00fdatanlygyndadyr.<\/p>\n<p>Berkarar d\u00f6wletimizi\u0148 bagty\u00fdarlyk d\u00f6wr\u00fcnde milli d\u00e4p-dessurlarymyza, ba\u00fdram\u00e7ylyklarymyza uly hormat go\u00fdul\u00fdar. Gahryman Arkadagymyzy\u0148 halkymyza pe\u015fge\u015f beren e\u015fretli zamanasynda gadymy d\u00f6w\u00fcrlerden b\u00e4ri bellenilip gelin\u00fd\u00e4n milli ba\u00fdram\u00e7ylyklarymyz t\u00e4ze\u00e7e r\u00f6w\u00fc\u015fe, gi\u0148 gerime we \u015fatlyk-\u015fowhuna e\u00fde bol\u00fdar. Uly \u015f\u00e4hta\u00e7yklyk, milli bu\u00fdsan\u00e7, ertirki nurana geljege bolan berk ynam bilen bellenil\u00fd\u00e4n Nowruz ba\u00fdramy hem halkymyzy\u0148 arzuwlan zamanasynda ynsanperwerligi\u0148, \u00e4lem we tebigat bilen \u00f6zara ysny\u015fygy\u0148, d\u00fc\u015f\u00fcni\u015fmegi\u0148, ho\u015fni\u00fdetli gatna\u015fyklary\u0148, m\u00e4hir-muhabbeti\u0148 ba\u00fdram\u00e7ylygyna \u00f6wr\u00fcl\u00fd\u00e4r. Ine bu g\u00fcnki g\u00fcnde bolsa \u201cT\u00fcrkmenistan-Bitaraplygy\u0148 mekany\u201d \u00fdylynda Nowruz ba\u00fdramyny \u015fanly \u00fdyly\u0148 \u00f6zbolu\u015flylygy, \u00fdurtlary\u0148 hem halklary\u0148 dostlukly, ho\u015fni\u00fdetli, ynsanperwer, medeni gatna\u015fyklaryny\u0148 mizemez, asudalygy\u0148 hem parahat\u00e7ylygy\u0148 s\u00f6nmez \u00e7yragy bolup orta \u00e7ykan T\u00fcrkmenistan Di\u00fdarymyzda t\u00e4ze\u00e7e ruh, milli hem aja\u00fdyp du\u00fdgular bilen gar\u015fy al\u00fdarys. Milli bahar ba\u00fdramyny \u015fe\u00fdle \u00fdokary derejede bellem\u00e4ge gi\u0148 m\u00fcmkin\u00e7ilikler d\u00f6redip ber\u00fd\u00e4n, milli d\u00e4p-dessurlarymyzy, edebi hem medeni k\u00f6klerimizi t\u00e4zeden dikeltmekde asylly i\u015fleri \u00fdola go\u00fd\u00fdan, halkymyzy\u0148 ynsanperwer, parahats\u00f6\u00fd\u00fcjilik \u00fd\u00f6relgelerine esaslan\u00fdan o\u0148yn bitaraplyk sy\u00fdasatyny d\u00fcn\u00fd\u00e4 \u00fda\u00fd\u00fdan Gahryman Arkadagymyza alky\u015flarymyz \u00e7\u00e4ksizdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>To\u00fdly Muhammetdurdy\u00fdew <\/strong><\/p>\n<p><strong>Magtymguly adyndaky TDU-ny\u0148 \u017eurnalistika h\u00fcn\u00e4rini\u0148 talyby<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Halkymyzy\u0148 asyrlary\u0148 dowamynda uly h\u00f6wes we \u015fady\u00fdan belle\u00fd\u00e4n Nowruz ba\u00fdramy t\u00fcrki halklary\u0148 gadymy ba\u00fdram\u00e7ylaryny\u0148 biridir. Bu ba\u00fdram\u00e7ylyk senesi edil g\u00fcndiz bilen gij\u00e4ni\u0148 de\u0148le\u015f\u00fd\u00e4n wagtyna dogry gel\u00fd\u00e4r. Taryhy \u00fdazgylarda bellenili\u015fine we alymlary\u0148 tassyklamagyna g\u00f6r\u00e4, Nowruzy\u0148 ba\u00fdram\u00e7ylyk h\u00f6km\u00fcnde kemala gelmegi \u201cOtparaz\u00e7ylyk\u201d dinine \u00e7enli bolan d\u00f6wri \u00f6z i\u00e7ine alypdyr. Gadym-gadymdan bu ba\u00fdram p\u00e4k ni\u00fdetli ki\u015fileri\u0148 arzyly g\u00fcni bolupdyr. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":3240,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3239"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3239"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3239\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3241,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3239\/revisions\/3241"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3240"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3239"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3239"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3239"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}