{"id":7589,"date":"2025-03-25T16:16:57","date_gmt":"2025-03-25T11:16:57","guid":{"rendered":"http:\/\/newashgabat.com\/?p=7589"},"modified":"2025-03-25T16:16:56","modified_gmt":"2025-03-25T11:16:56","slug":"aral-denzinin-duybunde-tapylan-gadymy-mawzoley","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=7589","title":{"rendered":"Aral de\u0148zini\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcnde tapylan gadymy mawzole\u00fd"},"content":{"rendered":"<p>Planetamyzda i\u0148 k\u00f6p ekologi\u00fda ta\u00fddan zy\u00fdan \u00fdetirilen, betbagt\u00e7ylykly \u00fderleri\u0148 biri Aral de\u0148zidir. XX asyrda Aral de\u0148zini\u0148 guramagy i\u0148 uly betbagt\u00e7ylyklary\u0148 biri hasaplan\u00fdar. \u00d6z d\u00f6wr\u00fcnde Sowet in\u017eenerleri tarapyndan n\u00e4dogry hasaplamalary we pagta me\u00fddanlaryny\u0148 k\u00f6pelmegi Aral de\u0148zini\u0148 kem-kemden ki\u00e7elmegine hem-de guramagyna seb\u00e4p boldy. Indi \u00f6z d\u00f6wr\u00fcnde tolkun at\u00fdan de\u0148izden hi\u00e7 zat galmady di\u00fden \u00fdaly.<\/p>\n<p>Emma bu betbagt\u00e7ylyk arheologlary\u0148 ylmy-g\u00f6zlegleri alyp barmaklary \u00fc\u00e7in \u00fc\u00e7in k\u00f6p babatda t\u00e4ze ugurlary a\u00e7dy. Bu makalada \u00f6\u0148ki Aral de\u0148zini\u0148 d\u00fc\u00fdb\u00fcnde tapylan adaty bolmadyk aramg\u00e4h hakynda g\u00fcrr\u00fc\u0148 ber\u00fd\u00e4ris.<\/p>\n<p>Gazagystanda Aral-Asar di\u00fdlip atlandyryl\u00fdan \u00fder XIV asyry\u0148 ahyrynda Aral de\u0148izini\u0148 suwuny\u0148 derejesini\u0148 k\u00f6pelmegi netijesinde suwu\u0148 astynda gal\u00fdar. Bu \u00fderde \u00fd\u00f6rite alymlar topary tarapyndan gazuw-agtary\u015f i\u015fleri ge\u00e7irilende Kerderi di\u00fdlip atlandyryl\u00fdan mowzole\u00fdi\u0148 \u00fcst\u00fcnden baryl\u00fdar.<\/p>\n<p>G\u00f6zlegden ozal bu \u00fder kerpi\u00e7 b\u00f6lekleri \u00fda\u00fdrap \u00fdatan 1,6 metr be\u00fdiklikd\u00e4ki depedi. Gazuw-agatary\u015f i\u015flerini\u0148 netijesinde g\u00f6zleg\u00e7iler bi\u015firilen kerpi\u00e7lerden we da\u015f plitalardan \u00fdasalan birwagtlar bin\u00fdady 2 metr uzynlyga e\u00fde bolan binany a\u00e7dylar.<\/p>\n<p>Umuman a\u00fddylanda, mawzole\u00fdi\u0148 gurlu\u015fy Merkezi Azi\u00fda \u00fdurtlary \u00fc\u00e7in ge\u0148 g\u00f6r\u00fcn\u00fd\u00e4r. Emma bulary\u0148 \u00e4hlisini\u0148 \u00fderli \u015fertlere g\u00f6r\u00e4 logiki jogaplary bar. Mysal \u00fc\u00e7in, gaty galy\u0148 esaslar \u00fderli topragy\u0148 gaty durnuksyz we batgalyk bolmagy bilen baglany\u015fyklydyr. \u00ddene-de bir bellemeli \u00fderi, bu binany\u0148 diwarlary hem ha\u00fdran galdyr\u00fdar &#8211; i\u0148 in\u00e7e b\u00f6legini\u0148 galy\u0148lygy bir metrdir.<\/p>\n<p>Mawzole\u00fd \u00e7ar tarapa g\u00f6n\u00fckdirilen we g\u00f6n\u00fcbur\u00e7ly d\u00f6rtbur\u00e7lyk g\u00f6rn\u00fc\u015fe e\u00fde. Diwarlary\u0148 g\u00fcnorta-g\u00fcnbatar b\u00f6legi alty hatar kerpi\u00e7den ybarat bolup, \u015fol \u00fderde hem onu\u0148 girelgesi hem bar.<\/p>\n<p>Mawzole\u00fdi\u0148 a\u015faky b\u00f6legi d\u00fcrli nagy\u015flar bilen bezelen d\u00fcrli plitkalar bilen \u00f6rt\u00fclipdir. Aramg\u00e4hi\u0148 diwarlarynda geometrik, g\u00fcl, epigrafi\u00fda \u015fekilleri we k\u00e4bir \u00fderlerde arap elipbi\u00fdind\u00e4ki altyn \u00fdazgylar hem saklanyp galypdyr. Bu bolsa \u015fol d\u00f6w\u00fcrlerde ilaty\u0148 yslam dini ynan\u00fdandygyny g\u00f6rkez\u00fd\u00e4r.<\/p>\n<p>Bu \u00fderd\u00e4ki merhumlary ja\u00fdlamak \u00fc\u00e7in ni\u00fdetlenen \u00fderler \u201cgorhana\u201d di\u00fdlip atlandyrylypdyr. Ol \u00fder hem iki b\u00f6lege b\u00f6l\u00fcnip, a\u00fdallar, \u00e7agalar we erkekler \u00fc\u00e7in ni\u00fdetlenipdir. Alymlar bu \u00fderde XIV asyry\u0148 ahyryna degi\u015fli jemi \u00fdedi sany merhum otaglaryny tapdylar.<\/p>\n<div dir=\"auto\" style=\"text-align: right;\"><em><strong>Jora\u00fdewa Patma Gurbandurdy\u00fdewa,<\/strong><\/em><\/div>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>\u00c7\u00e4rjew etrabyny\u0148 11-nji orta mekdebini\u0148 fizika mugallymy.<\/strong><\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Planetamyzda i\u0148 k\u00f6p ekologi\u00fda ta\u00fddan zy\u00fdan \u00fdetirilen, betbagt\u00e7ylykly \u00fderleri\u0148 biri Aral de\u0148zidir. XX asyrda Aral de\u0148zini\u0148 guramagy i\u0148 uly betbagt\u00e7ylyklary\u0148 biri hasaplan\u00fdar. \u00d6z d\u00f6wr\u00fcnde Sowet in\u017eenerleri tarapyndan n\u00e4dogry hasaplamalary we pagta me\u00fddanlaryny\u0148 k\u00f6pelmegi Aral de\u0148zini\u0148 kem-kemden ki\u00e7elmegine hem-de guramagyna seb\u00e4p boldy. Indi \u00f6z d\u00f6wr\u00fcnde tolkun at\u00fdan de\u0148izden hi\u00e7 zat galmady di\u00fden \u00fdaly. Emma bu betbagt\u00e7ylyk [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":7591,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[18,10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7589"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7589"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7589\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7592,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7589\/revisions\/7592"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7591"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7589"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7589"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7589"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}