{"id":808,"date":"2025-09-20T16:56:26","date_gmt":"2025-09-20T11:56:26","guid":{"rendered":"http:\/\/newashgabat.com\/?p=808"},"modified":"2025-09-23T11:50:26","modified_gmt":"2025-09-23T06:50:26","slug":"kutelisen-yatkeslige-derman-barmy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/newsashgabat.com\/?p=808","title":{"rendered":"K\u00fcteli\u015fen \u00fdatke\u015flige derman barmy?"},"content":{"rendered":"<p>T\u00fcrkmen rowa\u00fdatlary baradaky kitaplary\u0148 birinde \u00fdal\u0148y\u015fma\u00fdan bolsam<br \/>\u015fe\u00fdle bir waka bolmaly: bir medres\u00e4 (h\u00e4zirki d\u00f6wr\u00fc\u0148 uniwersitetleri di\u00fdsegem<br \/>bol\u00fdar) bir \u00fda\u015f \u00fdigit bilim almaga gelipdir we gysga wagty\u0148 i\u00e7inde ylmy<br \/>kitaplardan her g\u00fcn 3-4 sahypa \u00fdat tutma tizligine \u00fdetipdir. Bu \u00fdagda\u00fd be\u00fdleki<br \/>talyplary\u0148 netijesine garany\u0148da, mese-m\u00e4lim tapawutly bolanso\u0148, halypa<br \/>mugallym bu \u00fda\u015f \u00fdigitden gaty ho\u015fal ekeni. G\u00fcnlerden bir g\u00fcn, ol medreseden<br \/>s\u00e4hel salymlygyna bazara ga\u00fddypdyr. \u015eondan so\u0148 sapaga girende ol \u00f6\u0148ki netij\u00e4ni<br \/>g\u00f6rkezip bilm\u00e4ndir; n\u00e4\u00e7e jan etse-de, 1 sahypadan artyk \u00fdadyna salyp bilm\u00e4ndir.<br \/>Halypa ony bir gyra \u00e7ekipdir we \u201cbu n\u00e4 bolu\u015f?\u201d di\u00fdip sorapdyr. \u00dda\u015f \u00fdigit \u201cme\u0148<br \/>aklymdan hi\u00e7 gidenok; bazarda g\u00f6ren a\u00fdnalarym gaty t\u00e4sin, bir da\u015f bilen n\u00e4\u00e7esini<br \/>yzly-yzyna d\u00f6w\u00fcp bolarka?\u201d di\u00fdip jogap beripdir. Halypa derrew ol \u00fda\u015f \u00fdigdi alyp<br \/>bazara a\u00fdna d\u00fckana gelipdir we eline da\u015f beripdir-de, \u201csynany\u015fyp g\u00f6r\u201d di\u00fdipdir.<br \/>\u00dda\u015f \u00fdigit da\u015fy oklapdyr, d\u00f6wenini d\u00f6w\u00fcpdir, d\u00f6wmedigini go\u00fdupdyr we halypa-da<br \/>d\u00f6wlen a\u00fdnalar bilen hasapla\u015fyp ga\u00fddypdyr. Gelip sapaga t\u00e4zeden \u00e7emele\u015fen \u00fda\u015f<br \/>\u00fdigit \u00fdene-de 3-4 sahypa \u00fdat tutmagy\u0148 h\u00f6tdesinden gelipdir.<br \/>Psiholog Daniel Lewintini\u0148 \u201cThe Organized Mind: Thinking Straight in the<br \/>Age of Information Overloaded\u201d atly kitaby barada bellik we teswirleri okap<br \/>otyrkam \u015fu rowa\u00fdat \u00fdadyma d\u00fc\u015fdi. Talyby\u0148 a\u0148yna giren \u00fdekeje gereksiz maglumat<br \/>\u00fdatke\u015flige, g\u00f6r, n\u00e4hili t\u00e4sir ed\u00fd\u00e4r. Bizi\u0148 informasion jemgy\u00fdetimizde welin,<br \/>maglumatlar dep\u00e4mizden \u015faglap akyp dur we \u015fol seb\u00e4pli bizde gynansagam be\u00fdni<br \/>i\u015fje\u0148ligimiz gow\u015fa\u00fdar. Internet, telewizor, kinofilmler arkaly a\u0148ymyza h\u00fcj\u00fcm<br \/>ed\u00fd\u00e4n gerekli-gereksiz maglumatlar be\u00fdnilerimizi passiwle\u015fdir\u00fd\u00e4r. Bu barada<br \/>psihologlar a\u00fdd\u00fdarlar.<br \/>Meselem, k\u00f6plen\u00e7 a\u00e7ary\u0148yzy nir\u00e4 go\u00fdany\u0148yzy \u00fdatdan \u00e7ykar\u00fda\u0148yzmy?<br \/>Be\u00fdni\u0148izi\u0148 ag\u015fam-ara has-da gow\u015fa\u00fdandygyny du\u00fd\u00fda\u0148yzmy? Bu n\u00e4meden bolup<br \/>biler; o\u00fdlanyp g\u00f6rd\u00fc\u0148izmi?! Bu \u00fdagda\u00fdy\u0148 \u00fdekeje seb\u00e4bi bar we ol hem<br \/>be\u00fdnilerimize h\u00fcj\u00fcm ed\u00fd\u00e4n gereksiz maglumatlardyr. A\u015fa k\u00f6p maglumatlar<br \/>astynda ejir \u00e7ek\u00fd\u00e4n be\u00fdnilerimizi\u0148 \u015fe\u00fdlelik bilen \u00fdatke\u015fligi k\u00fcteli\u015f\u00fd\u00e4r we ol<br \/>tertipsizle\u015f\u00fd\u00e4r.<br \/>Emma \u00fdagda\u00fd b\u00fctinle\u00fd umytsyz hem d\u00e4l, seb\u00e4bi psihologlar be\u00fdnilerimizi<br \/>t\u00e4zeden tertipl\u00e4p biljekdigimizden we be\u00fdni i\u015fje\u0148ligimizi dolandyryp<br \/>biljekdigimizden birjik-de \u015f\u00fcbhelenme\u00fd\u00e4rler. Onda n\u00e4me etmeli?<\/p>\r\n\r\n<p>&nbsp;<\/p>\r\n\r\n<ol>\r\n<li>Maglumaty da\u015faryk \u00e7ykar: 20-30 maddalyk bir sanawy \u00fdady\u0148da<br \/>saklajak bolma, kagyza belle. Maglumatlary kell\u00e4mizi\u0148 da\u015fyna \u00e7ykarmak we olary<br \/>\u00fdazylan g\u00f6rn\u00fc\u015fde g\u00f6r\u00fcp bilmek \u00f6zle\u015fdirmegimize k\u00f6p \u00fdardam ber\u00fd\u00e4r. Maglumat<br \/>di\u0148e be\u00fdnide bolan wagty be\u00fdni t\u00f6weregine \u00fcns\u00fcni jemlemekde kyn\u00e7ylyk \u00e7ek\u00fd\u00e4r.<br \/>Bil\u00fd\u00e4n zatlary\u0148y kagyza belle we be\u00fdni\u0148e k\u00f6mek et.<\/li>\r\n<li>Esasy kararlary g\u00fcn\u00fc\u0148 ba\u015fynda al: \u201cHa\u00e7an karar alsa\u0148 al, newro-\u00e7e\u015fmeler<br \/>sarp ediler.\u201d N\u00e4me karar bolanda-da, bu \u015fe\u00fdle; ha\u00fdsy galamda hat \u00fdazjagy\u0148a karar<br \/>bermegem, million dollarlyk ma\u00fda go\u00fdum baradaky karara gol \u00e7ekmek hem \u015fol<br \/>hatarda. \u00c4hli kararlar newro-\u00e7e\u015fmeler sarp edilmesi esasynda alyn\u00fdar we bu<br \/>\u00fdagda\u00fd k\u00e4bir n\u00e4sazlyklara seb\u00e4p bolup bil\u00fd\u00e4r. Meselem, eger uzakly g\u00fcn\u00fc\u0148 ki\u00e7ijik<br \/>m\u00fc\u0148ler\u00e7e kararlar bilen gur\u015falan bolsa, g\u00fcn\u00fc\u0148 so\u0148unda gezek esasy m\u00f6h\u00fcm<\/li>\r\n<\/ol>\r\n\r\n<p>&nbsp;<\/p>\r\n\r\n<p>kararlara gelende \u00e7e\u015fmeler azalandygy \u00fc\u00e7in kararlar \u00fderlikli we doly pikirlenilm\u00e4n<br \/>alnyp bil\u00fd\u00e4r. \u015eol seb\u00e4pli-de, sa\u0148a maslahatym \u00e4hmi\u00fdeti uly kararlary g\u00fcn\u00fc\u0148 so\u0148una<br \/>go\u00fdma.<\/p>\r\n\r\n<p>&nbsp;<\/p>\r\n\r\n<ol>\r\n<li>Tertipli bol: \u00ddatladyjylar, kalendarlar esasynda g\u00fcn we sagat bo\u00fdun\u00e7a<br \/>tertipli we me\u00fdilnamaly hereket etmek be\u00fdn\u00e4 a\u015fa \u00fd\u00fck \u00fd\u00fcklemegi\u0148 \u00f6\u0148\u00fcni al\u00fdar.<br \/>G\u00fcne ba\u015flamanka\u0148, e\u00fd\u00fd\u00e4m \u00f6\u0148k\u00fcsi g\u00fcn ertesi edilmeli i\u015fleri\u0148 wagtlary bilen sanawy<br \/>ta\u00fd\u00fdar bolsun! Meselem, ha\u00fdsy i\u015fleri etmeli, sagat n\u00e4\u00e7ede etmeli we ol i\u015f,<br \/>takmynan, n\u00e4\u00e7e wagt al\u00fdar?!<\/li>\r\n<li>\u201cK\u00f6pfunksi\u00fdaly bolmak\u201d bir ertekiden ybarat: G\u00fcn\u00fc\u0148 dowamynda n\u00e4\u00e7e<br \/>sapar telefonda g\u00fcrle\u015fip otyrka\u0148 po\u00e7ta\u0148a g\u00f6z a\u00fdla\u00fda\u0148? \u00dda-da n\u00e4\u00e7e sapar \u00fdygnakda<br \/>otyrka\u0148 gel\u00fd\u00e4n sms-lere jogap \u00fdaz\u00fda\u0148? \u00d6z\u00fc\u0148e k\u00f6p-funksi\u00fdaly di\u00fd\u00fd\u00e4n bolmagy\u0148<br \/>ahmal, emma aslynda bolup ge\u00e7\u00fd\u00e4n zat bir i\u015fden be\u00fdleki bir i\u015fe uly tizlik bilen<br \/>ge\u00e7mekden ybarat. Bu ge\u00e7i\u015fleri\u0148 her-birinde be\u00fdnimizd\u00e4ki glikojen k\u00e4nleri<br \/>bo\u015fa\u00fdar. Glikojen bolsa, sizi\u0148em bil\u015fi\u0148iz \u00fdaly, be\u00fdnid\u00e4ki ne\u00fdronlary\u0148 (be\u00fdni<br \/>\u00f6\u00fdj\u00fcklerini\u0148) aragatna\u015fygy \u00fc\u00e7in zerur bolup dur\u00fdan bir \u00e7e\u015fme. Aragatna\u015fygy<br \/>sazla\u00fdan \u00e7e\u015fm\u00e4ni\u0148 azalmagyny\u0148 bolsa be\u00fdni i\u015fje\u0148ligine erbet t\u00e4sir etjekdigi anyk.<\/li>\r\n<\/ol>\r\n<div class=\"td-post-content\">\r\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Atajanow Arslan<\/strong><\/em><br \/><em><strong>Halkara senagat\u00e7ylar we teleke\u00e7iler uniwersitetini\u0148 Dil \u00f6wreni\u015f b\u00f6l\u00fcmini\u0148 108-nji toparyny\u0148 talyby<\/strong><\/em><\/p>\r\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00fcrkmen rowa\u00fdatlary baradaky kitaplary\u0148 birinde \u00fdal\u0148y\u015fma\u00fdan bolsam\u015fe\u00fdle bir waka bolmaly: bir medres\u00e4 (h\u00e4zirki d\u00f6wr\u00fc\u0148 uniwersitetleri di\u00fdsegembol\u00fdar) bir \u00fda\u015f \u00fdigit bilim almaga gelipdir we gysga wagty\u0148 i\u00e7inde ylmykitaplardan her g\u00fcn 3-4 sahypa \u00fdat tutma tizligine \u00fdetipdir. Bu \u00fdagda\u00fd be\u00fdlekitalyplary\u0148 netijesine garany\u0148da, mese-m\u00e4lim tapawutly bolanso\u0148, halypamugallym bu \u00fda\u015f \u00fdigitden gaty ho\u015fal ekeni. G\u00fcnlerden bir g\u00fcn, ol medresedens\u00e4hel [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":809,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/808"}],"collection":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=808"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/808\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25332,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/808\/revisions\/25332"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/809"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=808"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=808"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/newsashgabat.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=808"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}