Uzynlygyna Bökmekde Ynsan Ukybynyň Çägi.

Uzynlygyna bökmek — bu ýeňil atletikanyň görnüşi bolup, türgenler ylgaw ýodasy boýunça ylgap, böküş tagtasyndan (start çyzygyndan) mümkin boldugyça uzak aralyga çykýarlygy maksat edinýän keseligine bökmek (horizontal jumps) görnüşleriniň biridir. Bu sportuň esasy maksady tizligi, güýji we çalasynlygy utgaşdyryp, iň uzak aralygy böküp geçmekdir. Uzynlygyna bökmek iň gadymy sport görnüşleriniň biri hasaplanyp, häzirki zaman Olimpiýa oýunlarynyň we dünýä çempionatlarynyň maksatnamasyna girýär. Gadymy Gresiýanyň Olimpiýa oýunlarynda hem geçirilipdir.

Iň azyndan 40 metr uzynlykda bolup, türgenler bu ýerde iň ýokary tizligini gazanýarlar.Ylgaw ýodasy bilen bir derejede ýerleşdirilen, takmynan 20 \text{ sm} giňligindäki ak tagta. Böküş aralygy şu tagtanyň iň ýakyn gyrasyndan (pyçagyň galan yzyna) çenli ölçenýär.Bökülýän ýer bolup, ol gum bilen doldurylýar.Türgen bökmek tagtasynyň çyzygyny basmaly däl. Eger basylsa, bu “faul” hasaplanýar we bökmegiň netijesi hasaba alynmaýar. Faul goýlanda, tagtanyň aňyrsyndaky plastilin (plastisine) bölegi yzy galdyrýar.Bökmegiň uzynlygy böküş tagtasynyň çyzygyndan (faul çyzygyndan) türgeniň bedeniň islendik bölegi (pyçagyň, eliň, dyrnagyň we ş.m.) tarapyndan gumda galdyrylan iň ýakyn yzyna çenli keseligine (perpendicular) ölçenýär.Ýaryşlarda, adatça, türgenlere birnäçe (köplenç alty) gezek synanyşyk etmäge rugsat berilýär. Iň gowy netije hasaba alynýar.Uzynlygyna bökmek, adatça, dört esasy tapgyra bölünýär:

​Türgen böküş tagtasyna çenli ýokary tizlikde ylgaýar. Iň wajyp zat, tagtanyň öňünden faul etmezden, iň ýokary kontrolly tizligi gazanmakdyr.

Iň soňky ädimler we tagtadan göterilme pursaty. Bu ýerde türgen mümkin boldugyça dik ýokaryk göterilmäge we öňe hereket etmäge çalyşýar. Aýak tekiz goýulmalydyr, ökje ýa-da barmaklar bilen däl.

​Türgen asmanda ýöräp barýan ýaly hereketleri (hitch-kick) ýa-da sallançak (hang) ýaly tehnikalary ulanyp, bedeniniň öňe aýlanmagyny (rotasiýasyny) saklamaga we inýän pursaty uzaltmaga çalyşýar.

​Türgen aýaklaryny öňe uzadyp, goşulyp gelmäge çalyşýar. Iň esasy zat bolsa, guman düşen pursaty yza ýykylmazlyk we elleriňi ýa-da bedeniň islendik bölegini aýak yzyndan yzda galdyrmazlykdyr.

​Uzynlygyna bökmek sportunyň üstünligi tizlige (ylgawda), güýje (böküşde) we dogry tehnika baglydyr.

Gurbanmyradow Döwletgeldi
Halkara senagatçylar we telekeçiler uniwersitetiniň Dil öwreniş bölüminiň 109-njy toparynyň talyby