RU
Terbiýe diýlip, adamyň şahsyýetiniň, dünýägaraýşynyň we häsiýetleriniň yzygiderli ösdürilmegine gönükdirilen uzak möhletleýin prosesa aýdylýar. Ol diňe bir bilim almak bilen çäklenmän, eýsem, adamyň ahlak gymmatlyklaryny kemala getirmegiň esasy ýoludyr. Ahlak gymmatlyklary bolsa, jemgyýet tarapyndan kabul edilen we goldanýan, dogry bilen ýalňyşy, gowy bilen erbeti tapawutlandyrmaga kömek edýän ýörelgelerdir.
Terbiýe, esasan, üç sany möhüm derejede amala aşyrylýar:
1. Maşgala Terbiýesi (Ilkinji Mekdep)
Maşgala — terbiýäniň iň esasy çeşmesidir. Çaga durmuşyň ilkinji sapaklaryny, edep-ekramy, il sylagy we ululara hormat goýmak ýaly häsiýetleri hut maşgalasyndan öwrenýär. Ata-eneler öz hereketleri we göreldeleri bilen çagalaryna dogaçylygy, zähmetsöýerligi we mähribanlygy ornaşdyrýarlar.
2. Mekdep we Bilim Edaralarynyň Orny
Mekdep, çaganyň sosial we ahlak taýdan kämilleşýän ikinji uly meýdançasydyr. Bu ýerde bilim bilen birlikde, okuwçylara düzgün-tertibe, jogapkärçilige, toparlaýyn işlemäge we dürli garaýyşly adamlara hormat goýmaga öwredilýär. Mugallymlar okuwçylaryň jemgyýetçilik we raýat düşünjesini ösdürmekde esasy rol oýnaýarlar.
3. Jemgyýetçilik we Medeni Terbiýe
Sport, sungat, medeni çäreler we jemgyýetçilik guramalary adamyň ahlak gymmatlyklaryny berkitmäge kömek edýär. Jemgyýetde adalatlylyk, parahatçylyk, kanunlara tabynlyk ýaly ýörelgeler, durmuşyň her bir basgançagynda berilýän terbiýäniň netijesidir.
Ahlak gymmatlyklary adamyň içki dünýäsini we onuň daşky dünýä bilen gatnaşygyny düzgünleşdirýär. Ynamdar ahlak ýörelgeleri adama durmuş kynçylyklarynda dogry kararlar kabul etmäge we ýagdaýa döz gelmäge kömek edýär. Ar-namys, wepalylyk we ynsap ýaly gymmatlyklar adamyň häsiýetini güýçlendirýär. Jemgyýetde umumy kabul edilen ahlak gymmatlyklarynyň bolmagy özara ynamy berkitmäge we gatnaşyklaryň durnukly bolmagyna şert döredýär. Ynam bolan ýerde, raýdaşlyk we ösüş has aňsat bolýar. Ahlak ýörelgeleri, döwlet kanunçylygynyň hem esasy bolup durýar. Adalatlylyk (a’dalatlylyk) we jogapkärçilik (jogapkärçilik) duýgusy bolan raýatlar kanunlary bozmakdan saklanýarlar, bu bolsa jemgyýetde durnuklylygy üpjün edýär.
Terbiýe we ahlak gymmatlyklary — sagdyn, agzybir we ösen jemgyýetiň gurluşygy üçin iň wajyp guraldyr. Berilýän her bir sapak, öwredilýän her bir edep, geljekki nesilleriň öz ýurduna we halkyna wepaly, ynsaply adamlar bolup ýetişmegi üçin goýlan maýa goýumydyr.
Ýazmuhammedowa Maral
Halkara senagatçylar we telekeçiler uniwersitetiniň Dil öwreniş bölüminiň 101-nji toparynyň talyby
