RU
Köne Nusaý (ýa-da Mitridatkert) nusay topluymynyň iň ähmiýetli we syrly bölegidir. Ol Arşak I tarapyndan esaslandyrylan (takmynan m. ö. 250-nji ýyl) we Parfiýa şalarynyň ilkinji paýtagty bolup hyzmat eden ýerdir. Köne Nusaý diňe bir döwlet dolandyryş merkezi däl, eýsem, Arşakidler neberesiniň mukaddes jaýy we mazary bolupdyr. Ol şalaryň başlykly eden we pidalary gurban eden ýeri hasaplanýar.Gala iki hatar berk diwar bilen goralyp, onuň içinde uly köşkler, ybadathana jaýlary we hazyna saklanýan otaglar ýerleşipdir.
Köne Nusaýda geçirilen gazuw-agtaryş işleri netijesinde Parfiýa sungatynyň we maddy medeniýetiniň iň gymmatly tapyndylary ýüze çykaryldy.
Dünýäniň ähli muzeýlerinde tanalýan ajaýyp tapyndylaryň biri pil süňkünden ýasalan ritonlardyr (şekilinde horn). Bu ritonlaryň her birinde grek mifologiýasynyň we parfiýa durmuşynyň sahnalary ussatlyk bilen şekillendirilipdir.Bu ýerde Parfiýa döwrüne degişli pergament bölekleri tapyldy. Bu senetnamalar döwlet hojalygyny, administratiw işleri we söwda gatnaşyklaryny beýan edip, Parfiýa diliniň we ýazuwynyň öwrenilmegi üçin bahasyna ýetip bolmajak maglumat çeşmesidir.
Täze Nusaý Köne Nusaýdan bir kilometr çemesi günortada ýerleşýär we esasy ýaşaýyş şäherini, senetçilik we söwda merkezini emele getiripdir. Köne Nusaý dini we şa maşgalasynyň merkezi bolan bolsa, Täze Nusaý — köpçüligiň ýaşaýan ýerleri, uly bazarlary we senetçilik ussahanalary ýerleşen hakyky şäher durmuşynyň merkezi bolupdyr.Bu ýerde ybadathanalar, köçeler, we ýaşaýyş jaýlarynyň galyndylary tapyldy. Şäher hem berk diwarlar bilen goralypdyr.Täze Nusaý Beýik Ýüpek Ýolunyň ugrunda amatly ýerde ýerleşendigi üçin uly söwda merkezine öwrülip, Parfiýa döwrüniň ykdysady güýjüni görkezipdir.Bu ýerde altyndan ýasalan zynat şaýlary, daşary ýurt gap-çanaklary we möhürler tapylyp, şäheriň arassa däl-de, eýsem halkara söwdanyň esasy geçelgesidigini görkezýär.
Nusaý m. ö. I asyrda ýa-da m. a. I asyrynda güýçli ýertitremä sezewar bolup, uly zyýan çekipdir. Ahyrky heläkçilik bolsa Sasaniler neberesi Parfiýa imperiýasyny ýykandan soň, takmynan m. a. III asyrynda bolup geçipdir. Şondan soň, Nusaý öz ähmiýetini ýitirip, kiçiräk galyndy galadan ybarat bolup galypdyr.Nusaý – bu, ylahy güýje, sungata we syrlara doly bolan Parfiýa imperiýasynyň ýitiren paýtagty hakynda gürrüň berýän, syýahatçylar üçin örän gyzykly taryhy ýerdir.
Garaýew Guwnaç
Halkara senagatçylar we telekeçiler uniwersitetiniň Dil öwreniş bölüminiň 108-nji toparynyň talyby
