RU
Sarahs Babanyň Kümmeti (käbir çeşmelerde Abul fazl Kümmeti ýa-da Sarahs Babanyň Metjidi) Türkmenistanyň Ahal welaýatynyň Sarahs etrabynyň çäginde, Köne Sarahs şäheriniň galyndylarynyň golaýynda ýerleşýär. Bu ýadygärlik, XI asyr Gündogar arhitekturasynyň iň gowy nusgalarynyň biri hökmünde ykrar edilýär.
Kümmet, meşhur sufi ymam we belli dini-ylmy şahsyýet bolan Abul fazl Sarahsa (takmynan 935–1028-nji ýyllar) bagyşlanandyr. Ol Seljuklar döwründen öň ýaşap geçen bolsa-da, onuň gabyrynyň üstünde gurlan bu bina soňky Seljuk hökümdarlary tarapyndan uly hormat bilen galdyrylypdyr.Kümmet, takmynan XI asyryň ortalarynda (Seljuk döwrüniň başlangyjy) gurlupdyr we Sarahs şäheri Gündogar bilen Günbatary baglanyşdyrýan Beýik Ýüpek Ýolunyň ugrundaky möhüm merkez bolan wagtyna gabat gelýär.
Sarahs Babanyň Kümmeti, Orta Aziýa guburhanalarynyň (kümmetleriniň) irki nusgalarynyň aýdyň mysalydyr. Kümmet inedördül esasda gurlup, üstünden sekizgyraň geçelgeleriň kömegi bilen tegelek gümmeze geçilýär. Bu gurluş, arhitekturada “dörtgyraňdan sekizgyraňa, sekizgyraňdan tegelege” geçiş usuly diýlip atlandyrylýar we Seljuk arhitekturasynyň esasy aýratynlyklarynyň biridir. Esasy gurluşyk materialy edil şol döwürdäki beýleki esasy binalar ýaly, bişen kerpiçdir. Kerpiçleriň ýerleşdirilişiniň ussatlygy binanyň diwarlaryny örän berik we estetiki taýdan täsirli edipdir.
Ilkinji gümmezi ýykylypdyr, emma dikeldilen gümmez gögümtil reňkli bezegli bolup, asylky kaşaňlygy dikeltmäge synanyşyk edilipdir.Kümmetiň daşky we içki bezeginde, kerpiçleriň dürli geometrik görnüşlerde ýerleşdirilmegi netijesinde emele gelen çylşyrymly kerpiç nagyşlar ulanylypdyr. Bu kümmet, Samarkantdaky Gur Amir we beýleki beýik Seljuk-Teýmur ymaratlarynyň gurluşynyň esasy bolan tegelek gümmeze geçişiň irki we kämil nusgasyny görkezýär.
Sarahs Babanyň Kümmeti, Orta Aziýada sufiizmiň we yslamyň ýaýramagynda uly hyzmat eden uly ýagşy adama hormat goýulýandygyny görkezýär. Şol döwürde bu ýer ylmyň we ruhanylygyň merkezi bolup, uly syýahatçylary we ymam-molla gatnaşyjylary özüne çekipdir.
Bu taryhy ýadygärlik, Türkmen halkynyň we tutuş Seljuk imperiýasynyň medeni we binagärlik mirasynyň aýdyň mysaly bolup, Türkmenistanyň iň möhüm we goralýan taryhy ýerleriniň biri hasaplanýar.
Ojarow Şageldi
Halkara senagatçylar we telekeçiler uniwersitetiniň Dil öwreniş bölüminiň 107-nji toparynyň talyby
