Ynsan Ruhunyň we Medeniýetiniň Sazlaşygy

Ynsan ruhy — bu her bir şahsyýetiň iň içki, has çuňňur we aýratyn tarapydyr. Medeniýet bolsa, bu duýgularyň, pikirleriň we gymmatlyklaryň jemgyýet tarapyndan döredilen, miras galan we beýan edilen çylşyrymly ulgamydyr. Ynsan Ruhunyň we Medeniýetiniň Sazlaşygy adamyň özüni tanamagynda, jemgyýetde ornuny tapmagynda we ähli adamzat bilen birleşmeginde esasy roly oýnaýar. Medeniýet — bu ruhuň özüni beýan etmek üçin ulanýan dilidir.Medeniýet daşky gurşawda görünýän bolsa-da, onuň hakyky başlangyjy ynsan ruhundan gelýär. Ynsan ruhunyň iň güýçli islegi – döredijilikdir. Şahyranyýet, sungat, aýdym-saz, pelsepe ýaly ähli medeni gymmatlyklar adamyň öz içki dünýäsini we duýgularyny daşyna çykarmak isleginden döräpdir. Medeniýet, ruhuň material we formal görnüşe öwrülen beýanydyr. Medeniýetiň esasynda ýatan ahlak kadalary, adalatlylyk düşünjesi we jemgyýetçilik borjy ýaly gymmatlyklar hem ynsanyň içki ruhy zerurlyklaryndan gelip çykýar. Ruh, medeniýetiň etik esasyny berýär.

Medeniýet, ruhy kesgitlemekde, terbiýelemekde we ösdürmekde esasy guraldyr.Her bir adam, öz medeniýeti arkaly kimdigini we haýsy topara degişlidigini kesgitleýär. Däp-dessurlar, dil, milli gymmatlyklar adamyň ruhuny terbiýeleýär we oňa durnuklylyk duýgusyny berýär. Şahs medeniýetsiz öz ornuny we manysyny tapyp bilmez. Medeniýet, ynsanyň çylşyrymly duýgularyny we içki oýlanyşyklaryny beýan etmek üçin gurallar berýär (meselem, milli aýdym-saz – bagşyçylyk sungaty, poeziýa, teatr). Medeniýet bolmasa, duýgy diňe bir içki titreme bolup galar, beýleki adamlar üçin elýeterli bolmaz.Hakyky ruhy sazlaşyk, ynsan ruhy bilen medeni mirasyň özara dialogynda ýüze çykýar.

​ Ruh, geçmişden galan medeni gymmatlyklary (mirasy) gaýtadan gözden geçirip, oňa täze many we innowasion mazmun berýär. Bu dialog, medeniýetiň doňup galmagyna ýol bermeýär, gaýtam, ony elmydama täzelenýän we janly edýär.Medeniýet krizise sezewar bolanda, ynsan ruhy özüniň esasy gymmatlyklaryna (adamkärçilik, sylaşyk) dolanyp, medeniýeti täzeden guraýar. Şahsy ruhy gözlegler, köplenç medeni öwrülişikleriň we täzelenmeleriň (Renessans, Täzeden döreýiş döwri) esasy hereketlendirijisi bolýar.Ynsan ruhy medeni çäklerden has giňdir. Medeniýetler, edil ruhlar ýaly, bilelikde sazlaşykly ýaşamaga ukyplydyr.Dünýäniň ähli medeniýetleriniň esasynda, dostluk, söýgi, ýagşylyk, adalatlylyk ýaly umumadamzat ruhy ýörelgeleri ýatyr. Bu ýörelgeler, medeniýetleriň tapawudyna garamazdan, ähli adamlary birleşdirýär.Dürli medeniýetleriň gatnaşygy gapma-garşylyklara getirse-de, hakyky ösüş diňe özara düşünişmek we kabul etmek arkaly mümkindir. Ýüpek Ýolunyň taryhy, medeniýetleriň bilelikde ýaşap, biri-birini baýlaşdyryp biljekdigini subut etdi.

Ynsan ruhy we medeniýet biri-birinden aýrylanok. Ruh, medeniýetiň çeşmesi bolsa, medeniýet bolsa ruhuň beýany we terbiýeçisidir.Sazlaşyk diýmek, diňe bir asuda ýaşamak däl, eýsem, her bir adamyň öz içki ruhy gymmatyny we beýleki medeniýetleriň baýlygyny kabul etmegi we sarpalamagy aňladýar. Bu sazlaşyk, adamyň öz-özüni we dünýäni dogry duýmagynyň iň ýokary görnüşidir.

Hojikowa Leýli

Halkara senagatçylar we telekeçiler uniwersitetiniň Dil öwreniş bölüminiň 116-njy toparynyň talyby