RU
Ýukatan ýarym adasy Demirgazyk Amerikada, has takygy Meksikanyň günorta-gündogar böleginde, şeýle hem Belizanyň we Gwatemalanyň demirgazyk böleklerini öz içine alýan ägirt uly ýarym adadyr. Bu sebit taryhy, medeni we tebigy aýratynlyklary bilen dünýäde meşhurdyr. Karib deňzini (gündogarda) Meksika aýlagyndan (demirgazyk we günbatarda) bölýär. Esasan, Meksikanyň üç ştatyny (Ýukatan, Kampeçe we Kwintana Roo) we Belizanyň hem-de Gwatemalanyň käbir böleklerini öz içine alýar.Ýarym ada, esasan, ýerasty suw akymlarynyň we gowaklaryň emele gelmegine sebäp bolan hek daşyndan (kireçtaşı) ybarat bolan tekiz platformadyr. Bu, ýerüsti suw akymlarynyň örän az bolmagyna getirýär.Ýylyň dowamynda yssy we çygly bolan tropiki klimat agalyk edýär.
Ýukatanyň iň täsin tebigy aýratynlygy – Cenoteler. Olar hek daşynyň ýuwulmagy netijesinde döreýän, içi suwly tebigy ýa-da gowak görnüşli çukurlardyr (obruklar).Cenoteler gadymy Maýa medeniýeti üçin örän möhüm bolup, olar hem arassa suw çeşmesi, hem-de gurban bermek we dini dessurlary ýerine ýetirmek üçin mukaddes ýerler hasaplanypdyr (Maýa dilinde “suw hudaýynyň agzy” manysyny berýär).Häzirki wagtda köp sanly cenote syýahatçylar üçin açyk bolup, olarda ýüzmek, snorkelling we gowaklara girmäk (diving) mümkin.Ýukatan ýarym adasy gadymy Maýa siwilizasiýasynyň esasy merkezleriniň biri bolupdyr.Sebitde Maýalaryň köp sanly harabalyklary bar.
Iň meşhurlary:Çiçen Isa (Chichén Itzá): Dünýäniň täze 7 täsinliginiň biri hasaplanýan Kukulhan piramidasy (El Castillo) bilen meşhur.Puuk stiliniň ajaýyp nusgasy. Karib deňziniň kenarynda ýerleşýän we goralan diwary bolan ýeke-täk Maýa şäheri. Maýa dili we medeniýeti sebitiň köp ýerinde, esasan-da, uly şäherlerden daşda ýaşaýan ýerli ilatyň arasynda diriligini saklaýar.Ýukatan dünýäniň iň meşhur dynç alyş sebitlerinden biridir.Kwintana Roo ştatynyň kenarýakasynda ýerleşýän, kaşaň myhmanhanalary we ak gumly kenarlary bilen meşhur uly turizm merkezi.Ýukatan ştatynyň paýtagty. Kolonial binagärligi, reňkli taryhy binalary we baý medeni durmuşy bilen tanalýar. Soňky ýyllarda Kankunyň golaýynda uly ösüş tapan we has “bohem” atmosferasy bolan dynç alyş ýeri.Ýukatan ýarym adasynyň demirgazyk kenarynda ýerleşýän Çiksulub krateri (Chicxulub Crater), takmynan 66 million ýyl ozal dinozawrlaryň we beýleki janly-jandarlaryň köpçülikleýin ýok bolmagyna sebäp bolan ägirt uly asteroidiň ýere düşen ýeri hasaplanýar. Krateriň uly bölegi suwuň aşagynda ýerleşýär.
Çarygulyýew Kaýumguly
Halkara senagatçylar we telekeçiler uniwersitetiniň Dil öwreniş bölüminiň 109-njy toparynyň talyby
