RU
Atçylyk sporty atyň üstünde ýa-da at bilen bilelikde ýerine ýetirilýän sport görnüşleriniň giň toparyny öz içine alýar. Bu sport diňe bir fiziki başarnyk däl, eýsem adam bilen atyň arasyndaky doly ynamy, sazlaşygy we aragatnaşygy talap edýän çylşyrymly we asylly ugurdyr. Atçylyk sporty 1900-nji ýyldan bäri Olimpiýa oýunlarynyň maksatnamasyna girizilip, agram toparynyň jynsy tapawudy bolmadyk ýeke-täk Olimpiýa sportlarynyň biridir.
Halkara ýaryşlarda we Olimpiýa oýunlarynda atçylyk sporty esasan üç görnüşde bäsleşýär:
1. Ýörùş (Dressage)
Käbirleri tarapyndan “atçylyk sungaty” diýlip atlandyrylýan ýörùş, atdan iň ýokary takykylygy, çeýeligi we çapýan adam bilen mutlak sazlaşygy talap edýär.
Türgen we at meýdançada (esasan 20×60 metr) dürli kyn derejedäki hereketleri (ýörişler, çapmalar, ýapyk aýlawlar) yzygiderli we kämil ýerine ýetirýärler. Eminler her bir herekete 0-dan 10-a çenli ball bilen baha berýärler. Iň wajyp zat, hereketiň ýerine ýetirilişiniň ýeňilligi, energiýasy we atyň rahatlygy.
2. Böküp Geçmek (Show Jumping/Jumping)
Iň meşhur atçylyk sport görnüşleriniň biri bolup, türgen aty belli bir tertipde ýerleşdirilen päsgelçilikleriň üstünden böküp geçmäge ugrukdyrýar.
Mümkin boldugyça çalt we päsgelçiliklere degmän kursy tamamlama. Päsgelçilikleri ýykmak, atyň saklanmagy ýa-da düşündirilen wagt çäklerinden çykmak jeza ballaryny getirýär.
Bu ugur tizligi, takyklygy we çapýan adamyň karar çykarmak başarnygyny talap edýär.
3. Üç Görnüşli Ýaryş (Eventing / Horse Trials)
Atçylyk sportunyň iň köptaraply we iň kyn görnüşi hasaplanýar. Ol bir türgeniň we atyň üç aýratyn bäsleşikde (üç tapgyrda) gatnaşmagyny öz içine alýar.Tebigy päsgelçilikleri (suw, agaç ýa-da toprak böwetler) ýeňip geçmek bilen ýörite meýdançada uzak aralyga çapmak. Bu tapgyr çydamlylygy we batyrlygy talap edýär.Final tapgyrda, esasan krosdan soň atyň fiziki ýagdaýyny barlamak üçin.
Atçylyk Sportunyň Esasy Talaplary
Atçylyk sportunda üstünlik gazanmak aty dolandyrmak üçin inçe we agramsyz signallary ulanmagy talap edýär. Türgen esasan aýaklaryny, agramyny we dilegeni (atlar bilen baglanyşykly esbaplar) ulanýar.Çapýan adam, atyň hereketlerini yzyna gaýtarmak, agramy ýerinde saklamak we çylşyrymly hereketleri ýerine ýetirmek üçin uly esasy myşsa güýjüni (core strength) we deňagramlylygy talap edýär. Sportda atyň saglygy, taýýarlygy we gowy seredilmegi iň wajyp zatdyr. Bütin düzgünler we barlaglar atyň howpsuzlygyny we oňa gowy garalmagyny üpjün edýär.
Atçylyk sporty diňe bir ýaryş däl, eýsem müňýyllyklaryň taryhy bolan dostluk we ömürboýy öwrenmäge itergi berýän uly medeni mirasa eýedir.
Aşyrowa Nurana
Halkara senagatçylar we telekeçiler uniwersitetiniň Dil öwreniş bölüminiň 109-njy toparynyň talyby
