RU
Gidrosfera (gadymy grek sözleri “hydor” — suw we “sphaira” — sfera) diýlip Ýer planetasynyň ähli suw gorlaryny öz içine alýan gabyga aýdylýar. Ol diňe bir okeanlardan we deňizlerden däl, eýsem gury ýerdäki, atmosferadaky we ýerasty ähli suw görnüşlerinden ybaratdyr. Gidrosfera Ýeriň ýüzüniň takmynan 71%-ni eýeleýär we planetamyzyň klimatyny, tebigatyny we ýaşaýşynyň dowamlylygyny üpjün edýän esasy elementdir.Gidrosferanyň suw gorlarynyň paýlanyşy gaty gyzykly we özboluşlydyr.
Dünýä Okeany \approx 96.5\% Duzly suw (uly massasy)
Buzluklar we Gar örtügi \approx 1.7\% Süýji suwuň esasy gorlary (gaty ýagdaýda)
Ýerasty Suwlar \approx 1.7\% Süýji suwuň möhüm bölegi
Köller, Derýalar we Batgalyklar \approx 0.01\% Ýerüsti süýji suwlar
Atmosferadaky Suw \approx 0.001\% Suw buglary we bulutlarGörşümiz ýaly, Ýeriň suwunyň agramly bölegi duzly suw bolup, ähli suwuň diňe kiçijik bölegi, takmynan 3.5%-i süýji suw hasaplanýar. Bu süýji suwuň hem köp bölegi buzluklarda we ýerasty gorlarda ýerleşýär.Gidrosferanyň iň möhüm hadysasy suwuň aýlanşygydyr (gidrologik sikl). Bu hadysa Günüň energiýasy arkaly herekete getirilip, suwuň dürli görnüşleriniň geosferalaryň arasynda hemişe hereket etmegini üpjün edýär.
Bugarmak (Evaporasiýa): Günüň ýylysy bilen suw okeanlaryň we gury ýeriň üstünden buga öwrülip, atmosfera galýar.
Kondensasiýa: Atmosferada suw buglary sowap, suw damjalaryna öwrülýär we bulutlary emele getirýär.
Ýagyş (Pretsipitasiýa): Suw ýene-de ýagyş, gar ýa-da doňaklyk görnüşinde Ýeriň üstüne gaýdyp gelýär.
Akym (Runoff): Ýere düşen suw derýalar, köller we ýerasty akymlar arkaly täzeden okeanlara dolanyp gelýär.
Bu aýlanşyk planetamyzyň ýaşaýyş ulgamynyň tämiz süýji suw bilen üpjün edilmegini we klimatyň kadalaşdyrylmagyny üpjün edÿàr.Suw bütin Ýer ýüzündäki janly organizmler üçin esasy serişdedir.Dünýä Okeany ägirt uly ýylylyk akkumulýatory (toplaýjysy) bolup, Günden gelýän energiýany sorup alýar we ony deňiz akymlary arkaly bütin planetanyň ähli künjeklerine ýaýradýar. Bu, howanyň aşa gyzmagynyň ýa-da aşa sowamagynyň öňüni alýar. Deňizler we derýalar deňiz we gury ýer ekosistemalary üçin zerur iýmitleri we minerallary daşaýar.
Gidrosferany öwrenýän ylymlar — Gidrologiýa (gury ýer suwlary), Okeanologiýa (deňiz suwlary) we Gidrogeologiýa (ýerasty suwlar) ynsan durmuşy we hojalyk üçin suw gorlarynyň peýdalanylyşyny we goragyny esaslandyrýar.Gidrosferany goramak we oňa aýawly çemeleşmek, geljekki nesilleriň abadançylygy üçin iň möhüm ekologik wezipeleriň biridir.
Agajumaýew Arslan
Halkara senagatçylar we telekeçiler uniwersitetiniň Dil öwreniş bölüminiň 114-nji toparynyň talyby
