RU
Gylyç balygy: Dünýäde iň çalt ýüzýän balyk. Tizligi sagatda 130-140 kilometre çenli ýetip bilýär.Gylyç Balygy (latynça ady: Istiophorus).Gylyç balygy (Sailfish) özüniň üýtgeşik uly ýelken şekilli arkan ýüzgüji we deňiz jandarlarynyň arasynda iň çalt ýüzüjisi hasaplanýan tizligi bilen bellidir.Gylyç balygy deňizdäki iň çalt ýüzýän jandar hasaplanýar.
Tizligi adaty hakyky ýüzüşde 104-110 km/sag 65-68 mil/sag} aralygynda hasaba alyndy.
Öňki barlaglar we çaklamalar balygyň tizliginiň 130-140 km/sag} (80-87 mil/sag) çenli ýetip biljekdigini görkezýärdi, ýöne häzirki zaman ylmy barlaglary bu çaklamalaryň gaty ýokarydygyny we hakyky tizligiň 35-55 km/sag} (25-35 mil/sag) töwereginde bolmagynyň ähtimaldygyny görkezýär. Muňa garamazdan, iň ýokary hasaba alnan tizligi boýunça ol rekordy saklaýar.Ol ýokary tizlikde ýüzende özüniň uly arkan ýüzgüjini (ýelkeni) yzyna çekip, bedenini suwda pes garşylykly (gidrodinamik) bir görnüşe getirýär (torpedo ýaly).
Gylyç balygynyň iň aýratyn we tapawutly aýratynlygy, onuň gaty uly we galdyrylyp bilinýän arkan ýüzgüjidir. Ol balygyň tutuş arkasyny diýen ýaly gurşap alýar we howp abanýan ýa-da iýmitlenýän wagty galdyrylýar.Adatça 3 metre} çenli uzynlyga ýetýärler (burnundan guýrugyna çenli).
Agramy 100 kg a (220 funt) çenli agram çekip bilýär.
Onuň uzyn, ýiti we näzik burny (gylyç) bar, ol marlin we ş.m. balyklaryňky ýaly bolup, iýmitlenende kiçijik balyklary haýran galdyrmak ýa-da ýaralamak üçin ulanýar. Adatça gökden çal reňke çenli bolup, gapdallarynda açyk gök ýa-da kümüşsow zolaklar bolup bilýär. Iki sany esasy görnüşi bar:
Atlantik gylyç balygy (Istiophorus albicans)
Hindi-Ýuwaş ummany gylyç balygy (Istiophorus platypterus)
Dünýäniň ähli ýyly we tropiki suwlarda, açyk ummanlaryň ýüzüne ýakyn ýerlerde ýaşaýarlar.Ýyrtyjy balyklar bolup, esasan kiçijik topary emele getirip ýüzýän balyklar (sardina, skumbriýa) we kalmarlar bilen iýmitlenýärler.Köplenç topar bolup aw edýärler. Olar ýelkenlerini galdyryp we burunlaryny ulanyp, kiçijik balyklary bir topara jemleýärler we soňra yzly-yzyna hüjüm edip, olary aňsatlyk bilen tutýarlar.
Ol gaty çalt ösýär, bir ýylyň içinde 1.2-1.5 m uzynlyga ýetip bilýär. Ýelkeni ulaldylanda, has uly we howply görnüşe eýe bolup, beýleki ýyrtyjylary gorkuzmaga kömek edýär.Gylyç balygy (marlin we gylyç balygy bilen birlikde) sport balykçylygynda iň gymmatly we gyzykly balyklaryň biri hasaplanýar, sebäbi tutulan wagty gaty göreşjeň bolýar.
Häzirki wagtda köp ýerlerde howp astynda hasaplanmasa-da, çakdanaşa awlanmak, sport balykçylygy we ýaşaýyş ýerleriniň hapalanmagy onuň populýasiýasyna howp salýar.
Gurbanowa Meňli
Halkara senagatçylar we telekeçiler uniwersitetiniň Dil öwreniş bölüminiň 114-nji toparynyň talyby
