RU
Belizdäki suwasty çukur dünýäde iň meşhur we iň ulularynyň biridir. Ol Uly Gök Çukur (Iňlisçe: Great Blue Hole) diýlip atlandyrylýar.
Ol Gündogar Karib deňzinde, Beliziň kenaryndan takmynan 70-100 kilometr (43-62 mil) daşlykda, Lighthouse Reef Atollygyň (Lighthouse Rif Atollygy) merkezine golaý ýerde ýerleşýär. Bu atoll Beliziň Uly Bariýer Rif Goraghanasynyň (Belize Barrier Reef Reserve System) bir bölegi bolup, ÝUNESKO-nyň Bütindünýä Miras Sanawyna girýär.Ol ýokardan seredeniňde ýakyn ýa-da takyk tegelek görnüşe eýe.
Diametri: Takmynan 318 metr (1043 fut) töweregi.
Çuňlugy: Takmynan 124 metr (407 fut) töweregi.
Reňki: Çukur beýleki daş-töwerekdäki rif suwlarynyň açyk-gök reňkinden has gara we çuň-gök reňki bilen tapawutlanýar, bu ony hatda kosmosdan hem görse bolýar.
Uly Göken Çukur karst hadysasy bilen döredilen sinkhole (çöken deşik) görnüşidir.
Ol soňky Buz döwrüniň (Glasiýa döwrüniň) birnäçe tapgyrynda, deňiz derejesi has pes wagtynda gury ýerdäki hek daşyndan ybarat uly gowak ulgamy hökmünde emele gelipdir.
Aýalagyň içindäki stalaktitleriň we stalagmitleriň barlaglaryna görä, gowak 153,000, 66,000, 60,000 we 15,000 ýyl ozal emele gelipdir.
Buz döwri tamamlanandan soň, deňiz derejesi ýokarlanyp, gowaklar suw astynda galypdyr we soňra olaryň üsti çöken. Şeýlelikde, bu ägirt uly suwasty çukur döreýär.
Gowagyň çöken böleklerinde (çuňlugy takmynan 40 metrden aşakda) häzirem Buz döwrüniň gowaklarynda emele gelen ullakan stalaktitleri we stalagmitleri görmek bolýar.
Çukur dünýä belli suwasty gözlegçi Žak Kusto (Jacques Cousteau) tarapyndan 1971-nji ýylda özüniň Kalipso gämisi bilen gözlenilenden soň, has-da meşhurlyk gazanýar. Ol bu ýeri dünýädäki iň gowy on sany suwa çümmek ýeriniň biri diýip yglan edýär.
Uly Göken Çukur sport üçin suwa çümmek (scuba diving) bilen meşgullanýanlar üçin “hökman görülmeli” sanawdaky esasy nokadyň biridir. Çuňluga çümmek, stalaktitleri görmek we käbir rif akulalarynyň (Karib rif akulalary ýaly) arasynda ýüzmek mümkinçiligini berýär.
Bu ýer şeýle hem ýokardan, uçarlar ýa-da dikuçarlar arkaly syn etmek üçin örän meşhurdyr, sebäbi diňe ýokardan onuň tegelek, ägirt uly görnüşini we daş-töwerekdäki atollygyň reňkleri bilen kontrastyny doly görüp bolýar.
2012-nji ýylda Discovery Channel (Açyş kanaly) bu ýeri “Ýer ýüzündäki iň haýran galdyryjy 10 ýer” sanawynda birinji orunda goýdy.
Amandurdyýewa Aýlar
Halkara senagatçylar we telekeçiler uniwersitetiniň Dil öwreniş bölüminiň 123-nji toparynyň talyby
