RU
Türkmen dizaýn we binagärlik sungaty — bu, müňýyllyklaryň dowamynda emele gelen milli ruhuň, tebigy gurşawyň aýratynlyklarynyň we häzirki zaman innowasiýalarynyň çylşyrymly birleşmesidir. Bu baý mirasy we häzirki sepgitleri öwrenmek, diňe bir taryhçylar üçin däl, eýsem, häzirki zaman dizaýnerleri we arhitektorlar üçin hem möhüm çeşmeleriň üstüni açýar.Türkmen dizaýn we binagärlik sungatyny öwrenmekde ulanylýan esasy çeşmeler we olaryň nähili ähmiýeti barada aşakda makala berilýär.Milli dizaýnyň esasy teoretiki we amaly çeşmeleri irki döwürlere we halkyň durmuşyna degişli maglumatlarda jemlenendir.
Köneürgenç, Merw we Nusaý ýaly taryhy ýadygärliklerdäki desgalaryň (minaralar, kerwensaraýlar, metjitler, ýaşaýyş jaýlary) galyndylary türkmen binagärliginiň dizaýn ýörelgelerini, gurluşyk materiallaryny we seýsmik durnuklylyk usullaryny öwrenmek üçin esasy çeşmedir. Taryhy binalaryň daşky we içerki bezeglerindäki geometrik nagyşlar, gurluşyk kerpiçleriniň we gipsiň (gançyň) beýik sungaty milli dizaýnyň esasy çeşmesidir.
Türkmen halylarynyň çylşyrymly gölleri (Türkmen gölleri) we keşdelerdäki milli nagyşlar (ýylmazak, ok göz) dizaýn sungatynyň iň baý çeşmesidir. Bu nagyşlar häzirki zaman binalarynyň fasadlarynda, interýerinde we landşaft dizaýnynda giňden ulanylýar.Ak öýüň gurluşy (tegelek görnüş, açylyp-ýapylmagyň aňsatlygy) we yşyklandyryşy, funksional dizaýnyň we tebigy şertlere uýgunlaşmagyň ajaýyp nusgasydyr.
Türkmenistanyň Döwlet Medeniýet Merkeziniň Müzeýi we beýleki welaýat taryhy müzeýleri, ýazmaça ýygyndylar, taryhy suratlaryň we gurluşyk planlarynyň nusgalary dizaýn we binagärlik sungatynyň ewolýusiýasyny yzarlamak üçin örän wajypdyr.Garaşsyzlyk döwründe Türkmen binagärliginiň dünýä derejesindäki gazananlaryny öwrenmek üçin täze çeşmeler ulanylýar.
Aşgabadyň, Arkadag şäheriniň we beýleki täze şäherçeleriň esasy binagärlik taslamalary (çyzgylar, üç ölçegli modeller, inženerçilik çözgütleri) häzirki zaman dizaýnynyň usullaryny we innowasion tehnologiýalaryny (akylly gurluşyk, ýaşyl energiýa) öwrenmek üçin esasy bilim çeşmesidir.Täze we döwrebap gurluşyk materiallarynyň ulanylyşyny, seýsmik durnuklylyk talaplaryny we energiýa tygşytlaýjy ülňüleri öwrenmek.
Türkmenistanyň Ylymlar Akademiýasynyň we pudaklaýyn institutlaryň binagärlik we dizaýn ugurlary boýunça ylmy işleri, dissertasiýalary we monografiýalary (mysal üçin, taryhy binagärligiň häzirki zaman dizaýny bilen utgaşdyrylmagy barada) wajyp teoretiki çeşmedir.Ýurduň resmi sahypalary, gurluşyk we binagärlik sergileri baradaky wideo materiallar, täze gurluşyklaryň fotosuratlary Arkadag şäheri ýaly innowasion taslamalaryň dizaýn çözgütlerini derňemek üçin açyk we elýeterli çeşmedir.
Netijede, türkmen dizaýn we binagärlik sungatyny öwrenmek, gadymy medeniýetiň we ruhy gymmatlyklaryň “akylly” we döwrebap binalaryň içine nädip siňdirilýändigini görkezýän özboluşly we gymmatly çeşmeleriň birleşmesidir.
Öwezgeldiýew Joşgun
Halkara senagatçylar we telekeçiler uniwersitetiniň Dil öwreniş bölüminiň 106-njy toparynyň talyby
