Dünýä Edebiýatyndaky Ene Keşbi

Edebiýat — adamyň kalbynyň aýnasydyr, we bu aýnada ynsan duýgularynyň iň inçe sapaklary şekillendirilýär. Şol inçe sapaklaryň iň esasysy we iň durnuklysy ene keşbidir. Dünýä edebiýatynda ene diňe bir ynsan däl, eýsem, gurbanlyk, gorag, bagyşlama we çäksiz güýç simwoly hökmünde beýan edilýär.Türkmen edebiýatynda we halk döredijiliginde ene keşbi aýratyn hormata we mukaddeslige eýedir.

​ Türkmen dessanlarynda (mysal üçin, “Görogly”, “Zöhre-Tahyr”) eneler köplenç akylly, paýhasly maslahatçy we perzendiniň ykbalyna ýol görkeziji bolup çykyş edýär. Olaryň ak süýdi we dogasy iň uly gorag güýji hasaplanylýar.

​ Beýik Pyragy öz goşgularynda enäni watana we ynsana bolan yşkyň iň ýokary görnüşi bilen deňeşdirýär. Enäniň mähri we terbiýesi ynsanyň kämilleşmeginiň esasy şerti hökmünde görkezilýär.Milli edebiýatda ene—perzentleriň gelejegi üçin öz isleglerinden, hatda janlaryndan hem geçmäge taýýar bolan gurbanlyk simwoly hökmünde ornaşdyrylandyr.

Günbatar we Gündogar edebiýatynyň nusgawy eserlerinde ene, köplenç, adalatlylyk we gorag ugrundaky gaýduwsyz söweşiji hökmünde beýan edilýär.

​Lew Tolstoý (Anna Karenina) Eserde ene söýgüsiniň beýikligi we çylşyrymlylygy görkezilýär. Anna, jemgyýetiň kadasyny bozsa-da, ogly Sergeýe bolan söýgüsinden hiç wagt ýüz öwürmeýär. Bu, enäniň söýgüsiniň durmuşyň beýleki ähli kadalaryndan ýokarda durýandygyny görkezýär.

​Maksim Gorkiý (“Ene”)  Edebiýatdaky iň meşhur ene keşpleriniň biri bolan Pelageýa Nilownanyň keşbi syýasy aňyýetiň we jemgyýetçilik göreşiniň simwolydyr. Ol, ogly Pawel üçin has adalatly dünýäni gurmak ugrundaky göreşde ruhy taýdan güýçlenip, gaýduwsyz göreşijä öwrülýär.

​Gadymy Grek Pýesalary: Gadymy tragediýalarda eneler köplenç çagalarynyň ykbaly bilen bagly dramatik ýagdaýlaryň merkezinde durup, perzentleri üçin ylahy güýçlere garşy çykmaga-da taýýar bolupdyrlar.

​Ene keşbi edebiýatda ynsanperwerligiň we ruhy gymmatlyklaryň filosofik manysyny berýär.Ene, edebiýatda perzendiniň iň uly ýalňyşlaryny hem bagyşlamagyň we kabul etmegiň simwoly hökmünde görkezilýär. Bu duýgy, eseriň gahrymanynyň soňky ykbalynyň we ruhy halas bolmagynyň esasy nokady bolup çykýar. Enäniň keşbi köplenç tebigatyň özi ýa-da Watanyň keşbi bilen deňeşdirilýär. Onuň mähri – bu ýaşaýşyň dowamatlylygy, durnuklylygy we asuda binýadydyr.

​Netijede, dünýä edebiýatyndaky ene keşbi — çäksiz mähremligiň we gaýduwsyzlygyň bileleşmesidir. Ol ynsan kalbynyň inçeliklerini, şeýle hem dünýäniň iň uly hakykatlaryny – söýgini we gurbanlygy özünde jemleýän mukaddes simwoldyr.

Hudaýberdiýewa Aýgül

Halkara senagatçylar we telekeçiler uniwersitetiniň Dil öwreniş bölüminiň 108-nji toparynyň talyby