Hoja Idatgala (ýa-da Hojalyga-gala) Türkmenistanyň Lebap welaýatynyň (Amyderýanyň sag kenary) çäklerinde, taryhy Amul (häzirki Türkmenabat) şäheriniň golaýynda ýerleşýän, esasan orta asyrlara degişli bolan gala we medeni ýadygärlik toplumydyr. Ol diňe bir harby desga däl, eýsem, lokal zyýarat we dini merkez hökmünde hem ähmiýetli bolupdyr.

Hoja Idatgalanyň esasy gurluşlarynyň XII–XIII asyrlara (Horezmşalar we Seljuklar döwrüniň ahyrlary) degişlidigi çaklanylýar, ýöne onuň ýerleşýän ýerindäki ilkinji oturym yzlary has irki döwre uzap bilýär. Gala beýik depäniň üstünde gurulup, Amyderýanyň ugrunda geçelgeleri we söwda ýollaryny gözegçilikde saklamaga mümkinçilik beripdir. Amyderýanyň bu bölegi Beýik Ýüpek Ýolunyň wajyp çatrygy bolupdyr. Halk arasynda gowgaly taryhy wakalar bilen bagly ertekiler we ynançlar giň ýaýrandyr. “Idat” ady onuň taryhynda ýaşan ýa-da jaýlanan belli bir şahsyýet bilen baglanyşykly bolmagy mümkin.

​Gala yzmyjar we dörtgyraň görnüşde bolupdyr.Gala çig kerpiçden we pahsadan gurlan galyň gorag diwarlary bilen berkidilipdir. Diwarlaryň burçlarynda we yzmyjarlarynda goranyş we gözegçilik üçin niýetlenen ýarym tegelek diňler ýerleşipdir.Galanyň içinde harby garnizon, goragçylar we ýaşaýjylar üçin otaglar, ammar jaýlary we suw saklamak üçin niýetlenen çukurlar bolupdyr. Galanyň golaýynda we içinde, orta asyrlara mahsus bolan kiçijik zyýarathana (gümmezli gurluş) galyndylarynyň bolmagy mümkin. Bu onuň dini ähmiýetiniň hem bardygyny görkezýär.

​Hoja Idatgala, Amyderýanyň ugrundaky beýleki köp sanly harby desgalar ýaly, mongol çozuşlary (XIII asyr) we soňraky içerki uruşlar zerarly uly zyýan çekipdir. Soňky döwürlerde onuň harby ähmiýeti peselip, kiçijik oturym ýeri ýa-da zyýarat ýeri hökmünde ulanylypdyr.

​Häzirki wagtda gala galyndysy, Lebap sebitiniň taryhy-medeni mirasynyň bir bölegi hökmünde goralyp saklanýar. Ol, Beýik Ýüpek Ýolunyň üstünden Amyderýa boýunça dowam eden söwdany we harby durmuşy öwrenmek üçin gymmatly obýektdir.

Muhamedow Diýar

Halkara senagatçylar we telekeçiler uniwersitetiniň Dil öwreniş bölüminiň 108-nji toparynyň talyby

DEGIŞLI MAKALALAR:AWTORYŇ BEÝLEKI MAKALALARY: