RU
Pessejikdepe Türkmenistanyň Kaka etrabynda (Ahal welaýaty) ýerleşýän we esasan Neolit (täze daş asyry) bilen Eneolit (mis-daş asyry) döwürlerine degişli bolan irki ekerançylyk oturym ýeridir. Bu depe, Merkezi Aziýada we Gündogar Ýakyn Gündogarda irki ekerançylyk medeniýetleriniň ýaýramagy we ösmegi barada gymmatly maglumat berýän esasy çeşmeleriň biridir.
Pessejikdepe tapyndylary takmynan m. ö. VI müňýyllygyň ahyry bilen m. ö. V müňýyllygyň ortalaryna degişlidir. Bu, Jeýtün medeniýetinden (Türkmenistanyň iň irki ekerançylyk medeniýeti) soňky döwri öz içine alýar.Depe Garagum çölüniň eteginde, dag eteklerindäki amatly suw çeşmelerine ýakyn ýerde ýerleşipdir.Pessejikdepe gazuw-agtaryş işleri netijesinde tapylan ýaşaýyş jaýlary we binagärlik gurluşlary aýratyn gyzyklanma döredýär.
Jaýlar esasan çig kerpiçden gurlup, diwarlary we pollary hökman hek ýa-da ýakyn materiallar bilen suwalypdyr. Jaýlar birnäçe otagdan ybarat bolup, ykdysady we maşgala durmuşynyň talaplaryna laýyk gelýän gurluşa eýe bolupdyr.Iň ähmiýetli tapyndylaryň biri, ýerli jemgyýetçilik ýa-da dini merkez hökmünde ulanylan bolmagy mümkin bolan uly bir binadyr. Bu binanyň diwarlary aýratyn ussatlyk bilen bezelişi we ähmiýetli obýektleriň galyndylary, Pessejikdepe ýaşaýjylarynyň çylşyrymly ruhy durmuşynyň bolandygyny görkezýär.
Pessejikdepe, şol döwrüň adamlarynyň sungatyny we ynançlaryny görkezýän ajaýyp tapyndylar bilen bellidir. Iň meşhur tapyndylaryň biri, palçykdan ýasalan aýal heýkeljigidir . Bu heýkeljik, döwrüň irki ekerançylyk medeniýetlerinde enelik we hasyllylyk kultunyň bolandygyny görkezýär. Aýal şekilindäki bu heýkeljik, ekerançylygyň we dogran enäniň mukaddesleşdirilmegi bilen bagly bolupdyr.Tapylan palçyk gap-çanaklar el bilen ýasalyp, ýöne bezegleri has ýönekeý we geometriki formalardan ybaratdyr.
Pessejikdepe ýaşaýjylary, iň irki döwürlerden bäri ekerançylyk we maldarçylyk bilen meşgullanypdyrlar.Olar bugdaý we arpa ýaly däneleri ösdürip ýetişdiripdirler. Olar goýun, geçi we başga-da käbir öý haýwanlaryny idedipdirler. Bu ýagdaý, olaryň ykdysadyýetiniň has durnukly bolmagyna ýardam edipdir.
Pessejikdepe — Türkmenistanyň taryhynyň, irki ekerançylygyň we irki siwilizasiýalaryň ösüş ýollaryny öwrenmek üçin örän wajyp we henizem doly açylmadyk syrly ýerdir.
Halnyýazow Alp
Halkara senagatçylar we telekeçiler uniwersitetiniň Dil öwreniş bölüminiň 108-nji toparynyň talyby
