RU
Çişlengala Türkmenistanyň has irki döwürlerine degişli bolan uly taryhy-arheologik ýadygärlikleriň biridir. Ol ýurduň medeni mirasyny öwrenmekde aýratyn ähmiýete eýedir.Çişlengala, takmynan, häzirki wagtda Balkan welaýatynyň çäklerinde, Gyzylarbat (Serdar) etrabynyň golaýyndaky Köpetdagyň eteginde ýa-da günbatar tarapynda ýerleşýän uly gala galyndysy hasaplanylýar. Alymlaryň çaklamalaryna görä, galanyň iň gadymy gatlaklary b. e. öňki I müňýyllygyň ahyryna we b. e. I müňýyllygyň başlaryna degişlidir. Bu bolsa, onuň Parfiýa we Sasaniler döwürleriniň taryhy bilen berk baglanyşyklydygyny görkezýär.Çişlengala Merkezi Aziýanyň irki we orta asyr taryhynda uly strategik we söwda ähmiýetine eýe bolupdyr:
Ol Gürgen (häzirki Etrek) derýasynyň jülgesinden Parfiýa patyşalygynyň merkezi welaýatlaryna barýan ýoluň üstünde, dag geçelgesiniň ýakynynda ýerleşipdir. Bu onuň gorag we gözegçilik nokady hökmünde uly ähmiýetini görkezýär.Çişlengala gadymy döwürlerden bäri Ýakyn Gündogar, Eýran we Horezm ýurtlaryny birleşdirýän kerwen ýolunyň ugrundaky esasy menzilleriň biri bolupdyr.Çişlengala örän uly we mäkämdigi bilen tapawutlanýar.
Gala esasy daşky galadan (şähristan) we içki berkitmeden (kühendiz) ybarat bolupdyr. Onuň örän galyň we beýik gorag diwarlary bolup, bu diwarlar esasan topraga garylan daşlardan we çig kerpiçden salnypdyr. Käbir çaklamalara görä, diwarlaryň galyňlygy 5 metre çenli ýetip bilýär.
Galanyň suw bilen üpjünçiligi Köpetdagdan inýän dereleriň we suw saklaýjy howuzlaryň (sardoba) hasabyna amala aşyrylypdyr.
Çişlengalada geçirilen arheologik barlaglar we gazuw-agtaryş işleri galanyň köp gatlakly taryhyny ýüze çykardy.Gazuw işlerinde gadymy we orta asyr döwürlerine degişli küýze gaplaryň bölekleri, demir esbaplar we şol döwürdäki ýaşaýşy we medeniýeti şöhlelendirýän beýleki tapyndylar ýüze çykaryldy.Tapyndylar esasynda galanyň birnäçe gezek ýaşaýşy we harabalygy başdan geçirendigi anyklanyldy.
Çişlengala gadymy we orta asyr döwrüniň taryhy çeşmelerinde ýa-da meşhur alymlaryň işlerinde agzalyp geçilýän taryhy nokatlaryň biri hasaplanylýar. Bu bolsa, onuň taryhy ähmiýetini subut edýär.
Çişlengala Türkmenistanyň taryhy-medeni goraghanalarynyň iň iri we iň gadymy desgalarynyň biri bolmak bilen, gadymy türkmen topragynyň medeni we ykdysady gülläp ösen döwürleriniň şaýadydyr.
Nanaýewa Näzik
Halkara senagatçylar we telekeçiler uniwersitetiniň Dil öwreniş bölüminiň 109-njy toparynyň talyby
