RU
Ödeýdepe (käbir çeşmelerde Udeýdepe) Türkmenistanyň demirgazyk-gündogar Horasan welaýatynyň (häzirki Ahal welaýaty, Kaka etraby) çäklerinde ýerleşýän, esasan Eneolit (mis-daş asyry) döwrüne degişli bolan gadymy oturym ýeridir. Ol, Namazgadepe we Pessejikdepe ýaly beýleki esasy irki ekerançylyk merkezleri bilen ýakyn aragatnaşykda bolup, Merkezi Aziýanyň irki ekerançylyk medeniýetiniň ösüş zynjyrynda möhüm orun tutýar.
Ödeýdepäniň tapyndylary esasan m. ö. IV müňýyllygyň ahyryna we m. ö. III müňýyllygyň başlaryna degişlidir. Bu, Namazga III döwrüne gabat gelýär.Ödeýdepe bu döwürde ýaşan jemgyýetleriň ykdysadyýetiniň, binagärliginiň we maddy medeniýetiniň has kämilleşen tapgyryny görkezýär. Onuň tapyndylary, şol döwürde ekerançylygyň we senetçiligiň ösüş derejesi barada gyzyksyz maglumat berýär.Ödeýdepede geçirilen gazuw-agtaryş işleri, oturym ýeriniň gurluşyny we şol döwrüň adamlarynyň ýaşaýyş şertlerini aýdyňlaşdyrýar.
Ýaşaýyş jaýlary esasan çig kerpiçden gurlupdyr. Jaýlar dykyz ýerleşip, birnäçe otagdan ybarat bolupdyr. Bu gurluş, Merkezi Aziýanyň dag eteklerindäki beýleki irki ekerançylyk obalaryna mahsusdyr.Şäherçäniň meýilnamasy, jemgyýetçilik durmuşynyň belli bir tertip-düzgüne eýe bolandygyny we ilatyň sanynyň ep-esli artandygyny görkezýär.
Ödeýdepäniň iň wajyp tapyndylary onuň senetçiliginiň derejesini görkezýär.Bu ýerde tapylan palçyk gaplar, esasan, Namazga III döwrüne mahsus bolan ýokary hilli keramika gaplardyr. Olar çal reňkli ýa-da reňklenmedik bolup, ýönekeý geometrik we zolakly nagyşlar bilen bezelipdir. Keramikanyň hiliniň ýokarlanmagy, şol döwürde hünärmentçiligiň aýratyn bir ugra öwrülendigine şaýatlyk edýär.
Adyndan belli bolşy ýaly, Eneolit (mis-daş) döwrüne degişli bolany üçin, bu ýerde misden ýasalan kiçiräk gurallaryň we bezeg önümleriniň galyndylary tapylypdyr.Beýleki depe-galyndylar ýaly, Ödeýdepeden hem palçykdan ýasalan adam we haýwan heýkeljikleriniň galyndylary ýüze çykarylypdyr. Bu tapyndylar şol döwrüň hasyllylyk kultuny we dini ynançlaryny öwrenmek üçin möhümdir.
Ödeýdepe ýaşaýjylary, Eneolit döwrüne mahsus bolşy ýaly, suwarymly ekerançylyk we maldarçylyk bilen meşgullanypdyrlar. Olar esasan bugdaý we arpa ýaly däneleri ösdürip ýetişdirip, goýun we geçi ýaly haýwanlary idedipdirler.Ödeýdepe – Merkezi Aziýanyň taryhynda mis-daş asyrynyň ykdysadyýetiniň nähili ösendigini we geljekdäki şäher medeniýetlerine (Altyndepe ýaly) nähili ýol açandygyny görkezýän gymmatly arheologik ýerdir.
Allakulyýew Wepa
Halkara senagatçylar we telekeçiler uniwersitetiniň Dil öwreniş bölüminiň 109-njy toparynyň talyby
