RU
Mäne Babanyň Kümmeti (ýa-da Abu Saýyt Abul Haýyr Kümmeti) Türkmenistanyň Ahal welaýatynyň çäginde, Köne Mäne obasynyň golaýynda ýerleşýän, taryhy we dini taýdan uly ähmiýetli ýadygärlikdir. Bu kümmet, dünýä meşhur sufi ymam we şahyr Abu Saýyt Abul Haýyr Mähneýe (967–1049-njy ýyllar) bagyşlanandyr.Mäne Baba, Yslam dünýäsiniň iň möhüm sufi şahsyýetleriniň biri bolup, ol Hurasanda (häzirki Türkmenistan we Eýranyň käbir bölekleri) sufiizmiň (tasawwuflaryň) ösmegine uly täsir edipdir.Ol tasawwuflaryň ýaýramagynda, şeýle hem ýönekeý halkyň arasynda dini we ahlaky ýörelgeleri wagyz etmekde aýratyn orun eýeläpdir.
Abu Saýyt, Pars we Türkmen edebiýatyna uly täsir eden, meşhur rubagylary (dört setirli goşgular) ilkinji bolup giňden ulanan şahsyýetleriň biri hasaplanýar.Onuň gabyrynyň üstündäki kümmet, onuň aradan çykmagyndan soň, takmynan XI asyryň ahyrlarynda ýa-da XII asyryň başlarynda Beýik Seljuklar döwründe galdyrylypdyr.
Mäne Babanyň Kümmeti, Seljuklar döwrüniň monumental gurluşlarynyň iň gowy saklanyp galan we iň bir gowy bejerişden geçen nusgalarynyň biridir.Kümmet inedördül görnüşde gurlup, her tarapynyň uzynlygy takmynan 12 metre ýetýär. Binanyň daşky diwarlary galyň, içki bölegi bolsa giň we beýikdir.Gurluşykda esasan ýokary hilli bişen kerpiç ulanylypdyr. Diwarlaryň ýüzündäki kerpiçleriň ýerleşdirilişinde dürli geometrik we hünär usullary ulanylyp, bu Seljuklar arhitekturasyna mahsusdyr.Iň esasy aýratynlyk – inedördül esasyň üstünden sekizgyraň geçelgeleriň üsti bilen tegelek gümmeze geçişiň kämil çözgüdi. Bu, gurluşyk inženerliginiň ýokary ussatlygyny görkezýär. Kümmetiň daşky we içki bezeginde, esasan hem girelge portalynyň daş-töwereginde Ganç (gips) usulynyň çylşyrymly oýmalary, ýazgylar (kufi hatlary) we geometrik nagyşlar ulanylypdyr. Bu nagyşlar, Seljuklar döwrüniň dini ymaratlary üçin häsiýetli bolan sadalygy we asyllylygy görkezýär.
Mäne Babanyň Kümmeti, diňe bir taryhy ýadygärlik bolman, eýsem Türkmenistanyň we tutuş Orta Aziýanyň ruhy mirasynyň iň möhüm merkezleriniň biri hasaplanýar.Asyrlaryň dowamynda bu kümmet yslamyň we sufiizmiň yzyna eýerýänler üçin mukaddes zyýarat ýeri bolup gelýär. Abu Saýyt Abul Haýyryň we onuň yzyna eýerýänleriň taglymaty, Köne Mänede sufi derwüşleriniň ýaşaýan we toplanýan merkezi (hanakasy) bolandygyny görkezýär. Kümmet Türkmenistanyň taryhy-medeni mirasynyň möhüm bölegi hökmünde döwlet tarapyndan goralýar we dünýä taryhy üçin gymmaty ulydyr.
Mäne Babanyň Kümmeti, ähli galyň diwarlarynyň we kerpiç bezegleriniň arasynda, Orta Aziýanyň taryhynda ylymyň, ruhyýetiň we binagärligiň nähili özara baglanyşykly bolandygyny görkezýän bir syry saklap galan ýalydyr.
Mämmedowa Akpamyk
Halkara senagatçylar we telekeçiler uniwersitetiniň Dil öwreniş bölüminiň 110-njy toparynyň talyby
