RU
Misserianyň minaralary Türkmenistanyň Balkan welaýatynda, Köne-Misserian (Maşad-Misserian, Dehistan) atly gadymy şäher harabaçylygynda ýerleşýän taryhy ýadygärliklerdir. Olar Orta asyr Gündogaryň binagärlik sungatynyň seýrek duş gelýän nusgasy hasaplanýar.Misserian — Beýik Ýüpek ýolunyň ugrunda ýerleşen, IX-XV asyrlarda gülläp ösen uly söwda we senetçilik merkezi bolupdyr. Ol Horezm bilen Pars Girkaniýasynyň arasyndaky sebitde ýerleşipdir.Gadymy Misserianyň ýatdan çykmajak binalarynyň biri Dehistan giňişliginde ýaýylyp gidýän binalar toplumyna özboluşly mertebe we ruhubelentlik çaýyp oturan Günorta minarasydyr.
Minara onlarça metr belentlikde uzaklary nazarlap, asyrlaryň dowamynda Beýik Ýüpek ýolunyň kerwenlerini myhmansöýerlik bilen garşy alyp, gidenlerinde ak pata berip ugradypdyr. Ýerli binagär ussalar minaranyň gurluşygyna Merkezi Aziýada başga duş gelmeýän çeperçiligi we berkligi bagyş edipdirler.Minara bişen kerpiçden örülip, nagyşlar bilen kemsiz bezelipdir.Minaralaryň XI-XII asyrlaryň aralygynda gurlan bolmagy çaklanylýar. Häzirki wagtda iki sany minaranyň galyndysy saklanyp galypdyr. Olar Demirgazyk we Günorta minaralar diýlip atlandyrylýar.Iki minara-da bişen kerpiçden gurlupdyr.Olar konus görnüşli daşky sütünlerden we diametri 3 metre barabar bolan içki sütünlerden ybaratdyr.
Içki we daşky sütünleri aýlawly basgançak birikdirýär.Kerpiçleriň ölçegleri dürli-dürli bolup, bu Orta asyr gurluşyk ussatlygyny görkezýär.Saklanyp galan beýikligi takmynan 20 metre golaý.Ilkibaşda olaryň beýikligi 40 metre çenli ýeten bolmagy çaklanylýar.Günorta minaranyň aşaky böleginde Kufa ýazgysynda ýazylan üç sany guşak ýazgy saklanyp galypdyr. Bu ýazgylar minaranyň taryhy we gurluşy barada gymmatly maglumat bar.
Şäher XV asyrda, bu ýere suw gelmesi kesilenden soňra (esasy suw çeşmesi bolan Atrek derýasynyň akymynyň üýtgemegi bilen bagly bolmagy mümkin) ilat tarapyndan terk edilipdir.Misserianyň minaralary we şäher harabaçylygy (Şir Kebir kümmeti, gala diwarlary, kerwensaraýlar, hammamlar, ussahanalar) gadymy Türkmenistanyň taryhyny, medeniýetini, söwda we senetçilik ösüşini öwrenmek üçin örän gymmatly arheologik we binagärlik ýadygärligidir. Olar häzirki wagtda hem syýahatçylar we taryhçylar üçin gyzyklanma dòretÿàr.
Myradowa Aýjeren
Halkara senagatçylar we telekeçiler uniwersitetiniň Dil öwreniş bölüminiň 110-njy toparynyň talyby
