RU
Dessanlar, milletiň kollektiw (umumy) ýadynyň iň çuňňur we iň täsirli görnüşidir. Olar diňe bir wakalary hasaba alyjy däl. Dessanlar taryhy faktlary ynsan duýgularynyň, filosofiýasynyň we ahlak ýörelgeleriniň prizmasyndan geçirip, olary ruhy we emosional taýdan baýlaşdyrýar. Taryh bize näme bolandygyny aýdýan bolsa, dessan bize şol wakalaryň ynsan ruhuna nähili täsir edendigini we ondan nähili sapak almalydygyny öwredýär.
Dessanlar taryhyň ähmiýetli pursatlaryny has täsirli edýän, çylşyrymly ruhy duýgulary beýan etmek üçin döredilýär.”Görogly” ýaly eposlar, taryhy çäreleri we söweşleri beýan edende, diňe bir ýeňişleri däl, eýsem, gahrymanyň öz watanyna, adalatlylyga we wepalylyga bolan çäksiz söýgüsini we ynsanperwerligini görkezýär. Dessan, adamyň gahrymançylygynyň iň ýokary ruhy derejesini wasp edýär. “Şasenem-Garyp” ýa-da “Leýli-Mejnun” ýaly dessanlar, taryhy fonlarda ýa-da durmuşy wakalarda emele gelse-de, olaryň esasy temasy taryh däl, eýsem, çäksiz söýgi, ynamdarla we aýralyk gussasydyr. Bu dessanlar, nesillere ynsan gatnaşyklarynyň, wepalylygyň we fedakärligiň ähmiýetini duýguly dilde öwredýär.
Dessanlar, geçmişiň tejribesini geljekki nesilleriň kalbyna ornaşdyrmak üçin ulanylýan iň täsirli terbiýe guralydyr.Dessanlarda ähli zadyň ahyrynda adalatlylygyň ýa-da dogrulygyň ýeňiş gazanmagy esasy roly oýnaýar. Bu, ýaş nesilleriň ahlak we etik gymmatlyklarynyň kemala gelmegine gönüden-göni täsir edýär. Olar ýamanlykdan gaça durmaga we ýagşylyga ymtylmaga ruhlandyrýar.
Dessanlar, beýleki taryhy resminamalar ýaly çylşyrymly däl. Olar, saz, goşgy we ýakymly hekaýalar bilen bilelikde ýerine ýetirilýänligi sebäpli, kalbyň iň çuň gatlaklaryna aralaşyp, taryhy ruhy taýdan ýatda saklamaga kömek edýär.Türkmen medeniýetinde dessanlar we taryhy hekaýalar esasan bagşyçylyk sungatynyň üsti bilen ýaýradyldy. Bagşylar dutaryň mukamy bilen dessany ýerine ýetirende, olar diňe bir hekaýa aýtmaýarlar. Olar taryhy wakanyň ähli duýgusyny, gahrymanyň gorkusyny ýa-da söýgüsini sesiň, aýdymyň we saz gurallarynyň üsti bilen ruhy taýdan janlandyrýarlar.Bagşynyň göçme çalyş ukyby, dessany şol pursatky diňleýjileriň duýgularyna we ruhuna laýyk getirmäge mümkinçilik berýär. Bu, taryhyň we dessanyň elmydama ýaşaýjy we dynç galmagyny üpjün edýär.Häzirki wagtda dessanlaryň ähmiýeti has hem artýar. Dessanlar, halkyň ruhunyň durnuklylygyny goramak we global medeniýetiň täsiri astynda milli kimligi ýitirmezlik üçin gymmatly daýanç bolup durýar.Täze döwür edebiýaty, kino we teatr, öz çuňlugyny we täsirini artdyrmak üçin köplenç gadymy dessanlaryň ruhy temalaryna, ahlak ýörelgelerine we gahrymançylykly ruhuna ýüzlenýär.
Dessan – bu taryhyň diňe bir göçürmesi däl, eýsem, onuň duýgyly we ruhy çeşmesidir. Dessanlar biziň milletiň kalbynyň nähili urandygyny, nähili söýendigini we nähili göreşendigini görkezýär.Bu ruhy mirasy aýawly saklamak we nesilden-nesle ýetirmek, diňe bir medeni borç däl, eýsem, ýaş nesli ahlak, wepalylyk we watansöýjülik ruhunda terbiýelemek üçin iň gymmatly we täsirli ýoldur. Dessanlar, biziň taryhymyzdan alnan ruhuň ebedi sapaklarydyr.
Hanowa Aýna
Halkara senagatçylar we telekeçiler uniwersitetiniň Dil öwreniş bölüminiň 116-njy toparynyň talyby
