RU
Güneşli we giň meýdanlary bilen tanalýan Türkmenistanda, asmandan inen her bir damja ýönekeý fiziki hadysa bolmakdan has uly manyny aňladýar. Ýagyş, biziň tebigy we medeniýetimiz üçin diňe bir ýaşaýyş çeşmesi däl, eýsem, asyrlar boýy şahyrlar we bagşylar üçin ruhy arassalygyň, bereketli geljegiň we çuňňur ylhabyň simwoly bolup hyzmat edip gelipdir.
Türkmen topragynyň gyzgynlygy we suwsuzlygy sebäpli, ýagyş hemişe bir hakyky sowgat we iň uly dileg hökmünde kabul edilipdir. Bu medeni garaýyş, edebiýata göni ýaýran.Şahyrlar üçin ýagyş – ykdysady abadançylygyň we ekologiki deňagramlylygyň düýbuni tutýan mukaddes bir elementdir. Goşgularda “ýagyş” sözi köplenç “bereket”, “döwletlilik” we “durmuş täzelenmesi” manylaryny berýär. Ýagyş ýagan pursaty beýan etmek, diýmek, bir milletiň umydyny we garaşýan bagtyny beýan etmek diýmekdir.Mundan başga-da, ýagyş türkmenlerde köplenç “Nowruz suwy” bilen hem baglanyşyklydyr. Baharyň başynda ýagan ýagyşyň tämizleýji güýjüne we şypa berijiligine ynanmak, onuň ruha täsiriniň has uludygyny görkezýär.
Klassyk türkmen şahyrçylygynyň beýik wekili Magtymguly Pyragy ýagyş temasyny durmuşy we watançylyk duýgulary bilen çuňňur birleşdiripdir. Onuň goşgularynda ýagyş, ynsaply we adalatsyzlyksyz, parahatçylykly bir döwlete bolan arzuwyň alamatydyr.Pyragy, tebigatyň üýtgeşmelerini döwrüň we jemgyýetiň üýtgeşmeleri bilen sazlaşykda görkezipdir. Onuň setirlerinde ýagyş ýagýan bolsa, bu bir ýerlerde adalatyň we hakykatyň ýakynlaşýandygyny aňladýan yşarat bolup biler.
”Atsa ýagmyr, geler bereket, ýüzüň gül açar,
Zemin ýüzün suwlar biler, durmuşyň gülläp öser.”
(Magtymguly Pyragynyň şygyrlaryndaky esasy ideýalardan alnan.)
Ýagyş, Watanyň doly abadan bolmagy üçin gollanýan iň beýik dileg bolup durýar.
Ýagyşyň esasy täsiri diňe manysynda däl, eýsem, onuň sesindedir. Penjire daşyna urýan damjalaryň monoton, ýöne ritmiki sesi, şahyr üçin iň gowy ýeke galmak we pikirlenmek üçin fon döredýär.Bu dymşyk pursatlar, gündelik howsaladan daşlaşmaga we içki duýgulary, çuňňur pelsepewi soraglary beýan etmäge mümkinçilik berýär. Şonuň üçin ýagyşly gün – köplenç iň gowy liriki we täsirli goşgular ýazylýan döwürdir.Häzirki zaman türkmen şahyrçylygynda bolsa, ýagyş köplenç şäher durmuşynda ýitirilen tebigy arassalygy we geçmişiň sadalygyny ýatladýan nostalgiki element hökmünde peýdalanylýar.
Ýagyş, türkmen şahyrçylygynda ýöne bir howa hadysasy däl, eýsem, ähli edebiýaty gurşap alýan çuňňur duýgy, umyt we ylham çeşmesidir. Ol biziň tebigat bilen bolan möhüm baglanyşygymyzy, berekede bolan ebedi arzuwymzy we ýagşy geljege bolan ynamymyzy suratlandyrýan, gökden inen ýazgy ýalydyr.
Geldiýew Serdar
Halkara senagatçylar we telekeçiler uniwersitetiniň Dil öwreniş bölüminiň 118-nji toparynyň talyby
