RU
Zähmet öndürijiligi (käbir çeşmelerde “zähmet önümçiligi” ýa-da “zähmet netijeliligi” diýlip hem atlandyrylýar) islendik ykdysadyýetiň möhüm görkezijisidir we ýurduň, kärhananyň we her bir raýatyň abadançylygyny kesgitleýän esasy faktorlaryň biridir. Ol belli bir wagt aralygynda öndürilen harytlaryň we hyzmatlaryň möçberini (netijesini) olary öndürmek üçin sarp edilen zähmet serişdelerine (meselem, iş wagtyna ýa-da işgärleriň sanyna) bölmek arkaly hasaplanýar. Başgaça aýdylanda, zähmet öndürijiligi – işgäriň belli bir wagtda näçe önüm öndürip ýa-da näçe hyzmat edip bilýändigini görkezýän ölçegdir.
Zähmet öndürijiligi näme üçin möhüm?
Zähmet öndürijiliginiň ýokarlanmagy birnäçe esasy sebäplere görä uly ähmiýete eýedir:
* Ykdysady Ösüş: Zähmet öndürijiligi artanda, ýurt öňki çykdajylar bilen has köp haryt we hyzmat öndürip bilýär, bu bolsa Milli Jemi Önümiň (MJO) we umuman ykdysady ösüşiň esasy çeşmesidir.
* Abadançylyk: Öndürijiligiň ýokarlanmagy, köplenç, işgärleriň aýlyklarynyň ýokarlanmagyna we durmuş derejesiniň gowulanmagyna getirýär. Sebäbi kärhanalar has köp girdeji gazanýarlar we işgärlerine has gowy hak töläp bilýärler.
* Bäsdeşlige Ukyplylyk: Ýokary zähmet öndürijiligi bolan kärhanalar we ýurtlar halkara bazarda has bäsdeşlige ukyply bolýarlar, çünki olar önümleri has arzan bahadan ýa-da has gowy hilde öndürip bilýärler.
* Resurslaryň Tygytly Ulanylyşy: Öndürijiligiň ýokarlanmagy, bir birlik önüme sarp edilýän wagt, çig mal we beýleki serişdeleriň azalýandygyny aňladýar, bu bolsa serişdeleriň tygşytly we netijeli ulanylmagyny üpjün edýär.
Zähmet Öndürijiligine Täsir Edýän Faktorlar
Zähmet öndürijiligini ýokarlandyrmak üçin birnäçe esasy faktorlar bar:
* Tehnologiýa we Enjamlar: Täze, kämil tehnologiýalaryň, awtomatlaşdyrylan ulgamlaryň we döwrebap enjamlaryň ulanylmagy zähmet çykdajylaryny azaldyp, önüm öndürmegiň tizligini artdyrýar.
* Işgärleriň Bilimi we Hünäri: Işgärleriň hünär derejesiniň ýokary bolmagy, tälim bermek we gaýtadan taýýarlamak programmalarynyň guralmagy, olaryň işi has netijeli ýerine ýetirmegine ýardam berýär.
* Işi Guramak we Dolandyrmak: Öňdebaryjy dolandyryş usullarynyň, iş proseslerini optimallaşdyrmagyň we zähmeti dogry guramagyň (meselem, iş ýerini gowulandyrmak, aýdyň wezipeleri kesgitlemek) uly ähmiýeti bar.
* Maýa Goýumlar: Önümçilige, ylmy-barlaglara, innowasiýalara we infrastruktura gönükdirilen maýa goýumlar geljekde zähmet öndürijiliginiň artmagyny üpjün edýär.
* Hukuk we Ykdysady Gurşaw: Durnukly ykdysady syýasat, zähmet kanunçylygyna dogry gözegçilik, bäsdeşlik şertleriniň döredilmegi we hususy eýeçiligiň goraglylygy öndürijilige oňyn täsir edýär.
* Iş Şertleri we Höweslendirme: Gowulandyrylan zähmet şertleri, zähmeti goramak (howpsuzlyk) düzgünleriniň berjaý edilmegi, işgärleriň saglygyny we durmuş goraglylygyny üpjün etmek hem-de işgärleriň netijelerine görä höweslendirmek (bonus, sylag) öndürijiligi artdyrýar.
Zähmet öndürijiligi diňe bir ykdysady görkeziji bolman, eýsem, jemgyýetiň umumy ösüşini we ynsan potensialyny doly ulanmagy aňladýan düşünjedir. Ony yzygiderli ýokarlandyrmak ykdysadyýetiň durnukly ösüşini, ýokary bäsdeşlige ukyplylygyny we raýatlaryň has gowy durmuş şertlerini gazanmagy üçin iň esasy ýoldur. Şonuň üçin her bir döwlet, kärhana we işgär zähmet öndürijiligini ýokarlandyrmak ugrunda yzygiderli tagalla etmelidir.
Kerwen ANNAMUHAMMEDOW
Türkmenistanyň Telekommunikasiýalar we Informatika institutynyň Maglumat Tehnologiýalary we programmirleme fakultetiniň Hasaplaýyş torlarynyň programma üpjünçilikleri hünäriniň 2-nji ýyl talyby
