RU
Andes daglarynyň belentliginde ýerleşýän, Inki imperiýasynyň ýitirilen şäheri. Bu ýer binagärligiň we tebigatyň sazlaşygynyň iň gowy mysalydyr.Daň wagty köpelen duman bilen gurşalan gadymy jaýlaryň we terassalaryň owadanlygyny synlamak gaty ýakymly.
Maçu Pikçu, Peru ýurdunyň Kuskoda (Cusco) ýakyn, beýik Andes daglarynyň iň ýokary nokadynda ýerleşýän, dünýäniň iň täsin we iň owadan taryhy ýadygärlikleriniň biridir. Ol 1983-nji ýylda UNESCO-nyň Bütindünýä Miras Sanawyna girizildi we dünýäniň täze Ýedi Täsinliginiň biri hökmünde ykrar edildi.Maçu Pikçunyň taryhy, häzirki wagtda-da doly çözülmedik köp sanly syrlary özünde saklaýar.Ol Inki imperiýasynyň iň gülläp ösen döwründe, takmynan 15-nji asyrda, Inki hökümdary Paçakuti (Pachacuti) tarapyndan guruldy. Alymlar bu ýeriň nähili maksat bilen gurlandygy barada dürli pikirler öňe sürýärler. Gün ylahyna we beýleki tebigat güýçlerine sežde etmek üçin uly ruhy merkez.Paçakutiniň şäher gowgasyndan uzakda dynç almak we wagt geçirmek üçin gurduran ýazky köşgi.
Ispanlar 1532-nji ýylda Inki imperiýasyny basyp alanda, Maçu Pikçu esasy ýollaryň we merkezleriň çäginden daşda bolany üçin, onuň barada ispanlara habar ýetmeýär. Şäher käbir sebäplere görä (belki, suw ýetmezçiligi ýa-da keseller sebäpli) taşlanýar we dört asyrdan gowrak wagt bäri “ýitirilen şäher” hökmünde gizlin galýar.
Bu gadymy gala 1911-nji ýylda Amerikaly taryhçy we barlagçy Hiram Bingam (Hiram Bingham) tarapyndan ýerli ýaşaýjylaryň görkezmesi esasynda täzeden tapyldy. Bingamyň barlaglary we yzygiderli makalalary bu ýeri dünýä tanatdy.Maçu Pikçunyň iň haýran galdyryjy aýratynlygy onuň binagärligi we daşdan gurluş usulydyr.
Inki ussalary daşlary haýwanlaryň şekillerine meňzeş ýa-da tebigy landşaftyň bölegi ýaly edip kesip, gaty dykyz we arassalyk bilen ýerleşdiripdirler. Bu usul kuruýlykda (ýagny, sement ýa-da palçyk ulanmazdan) diwarlary gaty berk we seýsmiki taýdan çydamly edýär.
Dag eňňitlerinde gurlan ekin meýdanlarynyň terassalary diňe bir ekin ekmek üçin däl, eýsem, suwy ýygnamak we dagyň aşagyna syrçmagyň (ýeriň süýşmeginiň) öňüni almak üçin inženerçilik çözgüdi bolup hyzmat edipdir.Ýagny “Günüň hasaplaýjy nokady” diýen many berýän bu ýer, güni, aýy we ýyldyzlary öwrenmek üçin astronomiki obserwatoriýa bolup hyzmat edipdir.Maçu Pikçu, Amazon tokaýlarynyň gür çägine golaý, beýik daglaryň arasynda, gije-gündiz duman we bulut bilen gurşalan ýerde ýerleşýär.Esasy galanyň gapdalyndaky has beýik we konus görnüşli dag. Ondan aşaklykda bütin Maçu Pikçu toplumynyň täsin görnüşi açylýar.Makalada bellenişi ýaly, daň atýan wagty bulutlaryň we dumanlaryň kem-kemden ýokary galyp, şäheriň gizlinligini açýan pursady hakyky gudratdyr.
Maçu Pikçu diňe bir taryhy ýer däl, eýsem, ynsanyň tebigatyň iň çylşyrymly şertlerinde-de nähili uly işleri amala aşyryp biljekdigini görkezýän hakyky ylham çeşmesidir. Bu ýer, Inki ussalarynyň bilimini, ylahy ynamyny we tebigata bolan çuňňur hormatyny görkezýär.
Nunnaýew Nurmämmet
Halkara senagatçylar we telekeçiler uniwersitetiniň Dil öwreniş bölüminiň 105-nji toparynyň talyby
