RU
Türkmenistan, Ýewropa we Aziýany birleşdirýän Beýik Ýüpek Ýolunyň taryhy ugurlarynyň kesişýän ýerinde ýerleşýär. Bu geografiki aýratynlyk ýurduň medeniýetiniň we taryhynyň esasy häsiýetini kesgitledi. Türkmen topragy müňýyllyklaryň dowamynda dürli siwilizasiýalaryň, ýaşaýyş durşlarynyň, däp-dessurlaryň we ynam ulgamlarynyň duşuşýan, garyşýan we özara baýlaşýan ýeri boldy. Şonuň üçin Türkmenistana medeniýetleriň älemgoşary diýsek ýalňyşmarys.
Beýik Ýüpek Ýoly, Türkmenistanyň medeni çatryk hökmünde ähmiýetini görkezýän iň esasy faktordyr. Ýüpek Ýoly diňe bir harytlary (ýüpek, gymmat bahaly daşlar, tagamlar) daşamak üçin däl, eýsem, pelsepewi pikirleri, ylmy açyşlary we dini ynamlary alyş-çalş etmek üçin köpri bolup hyzmat etdi. Türkmenistan Hindistan, Hytaý, Mesopotamiýa we Ortaýer deňiz siwilizasiýalarynyň duşuşýan nokady boldy. Köne Merw, Köneürgenç , we Nusaý ýaly taryhy ýadygärlikler, bu çatrygyň ruhuny özünde saklaýar. Bu şäherler diňe bir söwda merkezleri däl, eýsem, ylym, medeniýet we arhitektura boýunça dünýäniň iň ösen merkezleri bolupdyr. Olar dürli halklaryň ussalarynyň we akyldarlarynyň bilelikde işlän ýerleridir.
Türkmen topragynda köp siwilizasiýalaryň yzlary galypdyr.Günorta Türkmenistan, has irki döwürlerde Marguş (Margiana) siwilizasiýasynyň (Baktriýa-Margiana Arheologik Kompleksi, BMAC) ösen ýeri bolupdyr. Bu ýer, Müsür we Mesopotamiýa bilen deň derejede gadymy siwilizasiýa merkezleriniň biri hasaplanýar.Aleksandr Makedonskiniň ýörişlerinden soň, sebitde Ellin (Grek) medeniýetiniň güýçli täsiri döräpdir. Nusaýdaky Parfiýa şalygynyň binagärliginde we heýkellerinde grek we Pars medeniýetiniň utgaşmasyny görmek bolýar. IX-XIII asyrlarda Gündogar, yslam medeniýetiniň Altyn asyryny başdan geçirdi. Köneürgenç bu döwürde ylym, matematika we medeniýetde uly üstünlikler gazanan, dünýäniň iň wajyp şäherleriniň biri bolupdy.Türkmen halkynyň däp-dessurlary, siwilizasiýalaryň gatyşygynyň has aýdyň mysalydyr. Türkmenler esasan yslamy kabul eden bolsalar-da, olaryň däp-dessurlarynda we halk yrymlarynda köne Zoroastrizm, Şamanizm we beýleki köne dinlere degişli elementleriň yzlary saklanyp galypdyr. Bu, dini garaýyşlaryň uly sintezini görkezýär.Türkmen halyçylygy, zergärçiligi we milli egin-eşikleri özboluşlydyr, emma olarda Orta Aziýanyň, Pars siwilizasiýasynyň we göçme halklaryň sungatynyň täsirini görmek bolýar. Her bir göl (nagyş) öz taryhyny we manysyny özünde saklaýar.
Häzirki wagtda Türkmenistan, taryhy köklerine daýanyp, parahatçylyk we Bitaraplyk ýörelgeleri bilen dünýäniň syýasy we medeni durmuşynda wajyp orny eýeleýär.Türkmenistanyň Bitaraplyk statusy, onuň taryhdaky çatryk rolunyň häzirki zaman dowamydyr. Ol Gündogar we Günbatar, Demirgazyk we Günorta ýurtlarynyň arasynda dialog we sylaşyk platformasy hökmünde çykyş edýär.Türkmenistan özüniň taryhy ýadygärliklerini (ÝUNESKO-nyň miras sanawlaryna girizilen) we maddy däl medeniýetini (dutary, halyçylygy) aýawly saklamak arkaly, dünýä siwilizasiýalaryna öz gymmatly goşandyny goşýar.Türkmenistan, hakyky manysynda, siwilizasiýalaryň we medeniýetleriň älemgoşar çatrygydyr. Bu miras türkmen halkyny çydamly, açyk we beýleki medeniýetlere hormat goýýan halk edip ýetişdirdi. Bu gymmatly miras häzirki wagtda hem ýurduň ykdysady, syýasy we medeni durmuşynyň esasy daýanjy bolup durýar.
Babanyýazowa Jennet
Halkara senagatçylar we telekeçiler uniwersitetiniň Dil öwreniş bölüminiň 117-nji toparynyň talyby
