RU
Türkmen nusgawy edebiýatynyň iň beýik wekili Magtymguly Pyragy (1733-1790), döredijiligini XVIII asyryň agyr syýasy we sosial krizis döwründe ýazypdyr. Onuň goşgulary diňe bir edebi miras däl, eýsem, Türkmen halkynyň bitewi bir döwlete bolan ebedi arzuwynyň we garaşsyzlyk ugrundaky göreşiniň aýnasydyr. Pyragy üçin “Watan” sözi diňe bir toprak däl, eýsem, ahlak, adalat we agzybirlik manylaryny öz içine alýardy.
Pyragy döwründe türkmen taýpalarynyň dagynyk ýaşamagy we daşarky hüjümler onuň kalbyna agyr täsir edipdi. Şahyryň goşgularynda Watan, ýitirilen ýa-da arzuw edilen bir jennet hökmünde suratlandyrylýar.Pyragy, Watanyň esasy güýjüniň taýpalaryň agzybirliginde we ylalaşygynda gizlenendigini yzygiderli nygtaýar. Ol halkyň birek-birege ýakynlaşmagy üçin ruhy öwüt-nesihat berýär.
Şahyryň ideal Watany, hakykadyň we adalatyň höküm sürýän ýeridir. Ol zalym hökümdarlary tankyt edip, döwletiň dolandyryjylaryny ynsaply bolmaga çagyrypdyr.Pyragynyň liriki goşgularynda Watan, söýgi temasy bilen aýrylmaz baglydyr. Söýgüli (maşuk), köplenç Watanyň, gözelligiň we ýagty geljegiň simwoly hökmünde peýdalanylýar. Söýgülisine gowuşmak arzuwy, şahyryň öz iliniň bitewi we parahat bolmagy arzuwy bilen utgaşýar.Şahyr, halkynyň başga güýçlere garaşly bolman, özbaşdak ýaşamagyny arzuw edipdir. Onuň arzuwy, ýaraly we agyr ýagdaýda ýaşaýan Watanyň geljekde gülläp ösmegine bolan ebedi ynamdan ybaratdyr.
Pyragynyň döredijiligi diňe bir şahsy arzuw däl, eýsem, ähli türkmen halkynyň milli aňynyň kemala gelmegine düýpli täsir eden taryhy we edebi resminamadyr. Onuň goşgulary, dagynyk taýpalaryň arasynda umumy türkmen duýgusyny döredip, dile, däbe we ahlak gymmatlyklara ünsi çekipdir. Pyragy – aslynda bitewi türkmen halkynyň ideologiki atasy hasaplanýar. Pyragydan soňky türkmen edebiýatynda hem Watan, esasy tema bolmagynda galypdyr. Onuň setirleri nesilden-nesle geçip, halkyň aňynda we ýadynda ýaşapdyr.
Magtymguly Pyragynyň setirlerinde Watan – bu diňe bir fiziki giňişlik däl. Ol bitewilik, adalat we ynsap ýaly beýik ahlak gymmatlyklarynyň jemlenen ýeridir. Şahyryň her bir goşgusy, biziň häzirki döwürdäki agzybirligimiziň, parahatçylygymyzyň we durnuklylygymyzyň ähmiýetini ýene bir gezek nygtaýan, ebedi we baky bir arzuwdyr.
Serdarowa Ogulşat
Halkara senagatçylar we telekeçiler uniwersitetiniň Dil öwreniş bölüminiň 118-nji toparynyň talyby
