Türkmen halkynyň durmuşy, gadymdan bäri giň we gyzgyn düzlükler, çöllükler bilen aýrylmaz bagly bolupdyr. Bu tebigy şertlerde suw – ýaşaýşyň esasy çeşmesidir. Şonuň üçin hem, asmandan inýän her bir ýagyş damjasy ýöne bir howa hadysasy däl, eýsem, Hudaýyň merhemeti, bereket we geljekki abadanlyk wadasy hökmünde kabul edilipdir. Türkmen däp-dessurlarynda we yrym-ynançlarynda ýagyş, ynsanyň tebigat bilen bolan çuňňur ruhy baglanyşygyny görkezýän merkezi bir orna eýedir.

​Türkmen halkynda ýagyş bilen bagly ynamlar yslam medeniýetiniň elementleri bilen gadymy yrym-ynançlaryň garyşmasydyr.Ýagyş, ilkinji nobatda, ryzyk (halal gazanç) bilen deňeşdirilýär. Ýagyş bolmasa, mal-garanyň ösmegi, ekinleriň hasyly we umumy abadançylyk mümkin däl. Şonuň üçin ýagyş dilemek (Istisga) ybadatlary jemgyýetiň iň möhüm çäreleriniň biri bolupdyr.Ýagyş suwy (aýratynam ýaz ýagyşy) arassalygy we tämizligi aňladypdyr. Käbir däplere görä, ýaz ýagyşynda ýuwunmak ýa-da ony ýygnap ulanmak, bedeni we ruhy taýdan arassalanmaga kömek edýär diýlip ynanylypdyr.

Gurakçylyk döwründe türkmenler ýagyş ýagdyrmak üçin dürli jadyly we adaty dessurlary ýerine ýetiripdirler. Bular diňe bir dileg däl, eýsem, jemgyýetiň birleşmegini we tebigat bilen ylalaşmagyny alamatlandyran. Bu dessurlar esasan çagalar tarapyndan ýerine ýetirilipdir. Çagalar ownuk haýwanlaryň kelle süňklerini (köplenç “Goçak” diýlip atlandyrylýar) ýa-da ýörite taýýarlanan gurjaklary (“Gelinalyjy”) göterip, öýme-öý aýlanýarlar.Olar ýagyş bilen bagly aýdymlar aýdýarlar. Öý eýeleri olara däne, süýji ýa-da suw berýärler. Bu yrym, suwy (ýagyşy) özüne çekmek we tebigatyň ruhuny hoşnut etmek maksady bilen amala aşyrylypdyr.

​Ýagyş türkmen halk döredijiliginde (nakyllar, matallar) we klassyk şahyrçylykda (Magtymguly) yzygiderli duş gelýän temadyr.”Ýagyş ýagsa, ýer doýar, adam doýar” ýaly nakyllar, ýagyşyň durmuşdaky bahasyny anyk beýan edýär.Belli bir sebäpden ýa-da agyr günlerde “ýagyşly gün dosty” diýen aňlatma, çynlakaý we ykjam dostlugy aňladýar, sebäbi ýagyşly günlerde bir-biriňe kömek etmek wajyp bolupdyr.

Türkmen halkynyň ýagyşa bolan garaýşy – bu diňe bir garaşmak däl, eýsem, tebigata we onuň güýçlerine bolan uly hormatyň we minnetdarlygyň beýanydyr. Ýagyş bilen bagly däp-dessurlar – biziň ata-babalarymyzyň ýaşaýyş ugrundaky synagynyň, umydynyň we jemgyýetçilik agzybirliginiň medeni mirasydyr. Bu dessurlar, halkyň aňynda özboluşly duýgyly we ruhy ähmiýetini häzirki döwüre çenli saklap gelýär.

Durdymyradowa Kakamyrat

Halkara senagatçylar we telekeçiler uniwersitetiniň Dil öwreniş bölüminiň 118-nji toparynyň talyby

DEGIŞLI MAKALALAR:AWTORYŇ BEÝLEKI MAKALALARY: