RU
Güýz paslynyň “berekediň pasly” diýlip atlandyrylmagynyň esasy sebäpleri we aýratynlyklary:
Hasylyň Jemlenmegi (Daýhanyň Rehnedi): Güýz – daýhanyň ýylyň dowamyndaky ähli zähmetiniň netijesini alýan döwrüdir. Ýylboýy ekin meýdanlarynda we bag-bakjalarda çekilen zähmet hasyl bolup ýetişýär we ýygnalýar.
Tebigat “altyn güýz” adyny alýar, sebäbi ýapraklar sary, gyzyl, mämişi reňklere boýanýar. Bu reňk sazlaşygy diňe bir gözellik däl, eýsem, ýetişen hasylyň bolçulygyny we ýylyň dolulygyny aňladýar.
Täze Ekiniň Başlanmagy: Güýz diňe bir orak möwsümi däl, eýsem, indiki ýylyň bol hasyly üçin bugdaý we arpa ýaly däne ekinlerini ekmek möwsümidir. Ata-babalarymyz güýzüň ýumşak we yzgarly topragyny iň berekedi hasaplapdyrlar.
Güýz barada halk aýtgylary (nakyllar):
”Jüýjäni güýz sanaşarlar.” (Çekilen zähmetiň hakyky netijesi diňe gutarnykly möwsümde—güýzde belli bolar.)
”Ýeri güýz sür, güýz sürmeseň, ýüz sür.” (Ýeri güýzde sürmegiň (geljek ýyl üçin taýýarlamagyň) peýdasynyň ulydygyny, muňa ýüz gezek çemeleşmekden hem gymmatlydygyny nygtaýar.)Güýz pasly türkmen halkynyň däp-dessurlarynda we oba hojalygynda aýratyn ähmiýete eýe bolan, sahawatly we zähmetiň rehnediniň möwsümi hökmünde kabul edilýär.Güýz Türkmenistanda gowaça (pagta) ýygymynyň we indiki ýylyň hasyly üçin bugdaý tohumyny ekmegiň iň esasy möwsümidir. Şonuň üçin güýz pasly türkmen daýhany üçin iň bir işjeň we jogapkärli döwür hasaplanýar.
Toý-Dabaralar: Ýylyň hasyly alynyp, ykdysady ýagdaý gowulaşansoň, güýz aýlary (köplenç sentýabr we oktýabr) toý-dabaralaryň, esasanam nikalaşmak we gyzyň toýuny tutmak möwsümidir. Bu, hasylyň bolçulygynyň toý saçagyna bereket getirjekdigine ynanmakdan gelip çykýar.
Güýzde ýygnalan ir-iýmişler (üzüm, kädi, alma) gyş üçin azyk gorlaryny taýýarlamakda uly ähmiýete eýedir.Ir-iýmişleri guradyp, gyşa taýýarlamak.Ýetişen miwelerden dürli şireler we toşap (mürepbe) taýýarlamak.
Netijede, güýz pasly diňe bir tebigatyň reňkini üýtgedýän döwri däl, eýsem, türkmen jemgyýetiniň zähmet, bereket, edep we geljekki ýylyň abadanlygy baradaky gymmatlyklaryny özünde jemleýän möwsümdir.
Weliýew Mämmetkerim
Halkara senagatçylar we telekeçiler uniwersitetiniň Dil öwreniş bölüminiň 107-nji toparynyň talyby
