Tebigatyň Gudraty – Wiktoriýa Şaglawugy

Wiktoriýa şaglawugy, ýerli dilde “Mosi-oa-Tunya” – ýagny “Gürleýän Tüsse” ady bilen tanalýan, Afrikanyň kalbynda ýerleşýän, tebigatyň gaty güýçli we haýran galdyryjy bir sungat eseridir. Ol diňe bir meşhur syýahatçylyk nokady däl, eýsem, ÝUNESKO-nyň Bütindünýä mirasynyň sanawyna giren, geologik we ekologik taýdan aýratyn ähmiýetli ýerdir.Wiktoriýa şaglawugy Günorta Afrikanyň iň uly derýasy bolan Zambezi derýasynyň ortasynda, Zambiýa bilen Zimbabwäniň halkara serhedinde ýerleşýär.   Şaglawuk 1708 metr giňligi we iň beýik nokadynda 108 metr çuňluga çenli aşaklygyna guýýan suwy bilen tapawutlanýar. Bu ölçegler ony, galyndy we beýikligi bilelikde hasaba alnanda, dünýäniň iň uly suw perdesi (largest single sheet of falling water) edýär. Ol ABŞ-daky Niagara şaglawugyndan takmynan iki esse giň we iki esse çuňdur. Zambezi derýasynyň suwy açyk howdana däl-de, basalt platasyndaky döwük zolakda emele gelen dik kert däl çuň jülge bolan Batoka jülgesine guýýar. Bu aýratynlyk suwa has güýçli, gürleýän ses we ägirt uly tüsse (suw bölejikleri) berýär.

​”Gürleýän Tüsse”

​Şaglawugyň ýerli dilde atlandyrylyşy “Mosi-oa-Tunya” onuň iň aýratynlygyny beýan edýär.  Ýagyşly möwsümde, ýagny suwuň mukdary iň ýokary bolan döwründe (Fewraldan Maýa çenli), suwuň aşaklygyna urmagyndan emele gelýän tüsse 30 kilometre çenli uzaklykdan görünýär. Bu, hakykatdan-da, “Gürleýän Tüsse” ýaly görnüş döredýär.  Bu tüsse köplenç gijelerine Aý ýaýmagyny (moonbow – aýyň şöhlesinden emele gelýän älemgoşar) emele getirýär, bu bolsa gaty seýrek we haýran galdyryjy tebigy hadysadyr.

​Şaglawuk has ir döwürlerden bäri ýerli afrikan taýpalaryna mälim bolsa-da, dünýä üçin ony ilkinji açan ýewropaly adam şotland missioneri Deýwid Liwingston (David Livingstone) bolupdyr.  Ol 1855-nji ýylyň 16-njy noýabrynda bu ýere gelýär we bu gudraty görüp, Beýik Britaniýanyň şa zenany Wiktoriýanyň hormatyna “Wiktoriýa şaglawugy” diýip at berýär. Liwingston onuň gözelligine haýran galyp, şeýle ýazypdyr: “Şeýle owadan sahnalara, hökman, uçup barýan perişdeler syn edendir.”

​Wiktoriýa şaglawugy häzirki wagtda Afrikanyň iň köp barylýan syýahatçylyk ýerleriniň biridir.Zambiýa tarapdaky Liwingston we Zimbabwe tarapdaky Wiktoriýa şäherçesi esasy syýahatçylyk merkezleridir.  Şaglawugyň töwereginde rawwing (derýa gaýykly ýüzmek), bungy jumping (ýokary beýiklikden aşak böküp, rezin arkan bilen saklanmak) we Zambezi derýasynda safariler ýaly köp sanly adwentura (pökgerli) çäreler hödürlenýär. Şaglawuklar bilen goralýan tebigy seýilbaglarda pil, begemot, zebra, zürafa we dürli guş görnüşleri ýaly baý janly-jandarlar dünýäsine duş gelmek mümkindir.Wiktoriýa şaglawugy özüniň beýikligi, giňligi we suwuň ägirt uly güýji bilen Afrikanyň we dünýäniň tebigy gudratlarynyň iň täsirli nusgasydyr. Ol diňe bir suw akymy däl, eýsem, tebigatyň güýjüniň we gözelliginiň alamatydyr.

Dyrdyýewa Ogulbagt
Halkara senagatçylar we telekeçiler uniwersitetiniň Dil öwreniş bölüminiň 109-njy toparynyň talyby