RU
Häzirki zaman dünýäsinde arhitektura täze bir öwrülişik nokadyna geldi, sebäbi indi binagärler diňe bir sementiň we poladyň durnuklylygy barada däl, eýsem ekologiýanyň arassalygy we tebigy serişdeleriň tygşytlanmagy barada hem çuňňur oýlanmaly bolýarlar. Arhitektura we gurluşyk sungaty adamzat taryhynyň iň gadymy hem-de iň täsirli ýörelgeleriniň biri bolup, ol diňe bir binalaryň gurluşyny däl, eýsem ynsan ruhunyň maddy dünýädäki şekillenmesini aňladýar. Ilki başda diňe tebigy hadysalardan goranmak üçin gurlan ýönekeý penahanalar, wagtyň geçmegi bilen çylşyrymly inženerçilik çözgütlerine we estetik gözelligiň belent nusgalaryna öwrüldi. Gurluşyk pudagy, aslynda, bir medeniýetiň haýsy derejede ösendigini we geljege bolan garaýşyny görkezýän iň esasy ölçegdir. Arhitekturany beýleki sungat görnüşlerinden tapawutlandyrýan esasy aýratynlyk bolsa, onuň hem maddy, hem-de ruhy zerurlyklara hyzmat etmegidir. Bir binanyň diňe bir berk bolmagy ýeterlik däl, ol şol bir wagtda adamyň içki dünýäsine täsir etmeli, daşky gurşaw bilen sazlaşykly bolmaly we wagtyň synagyndan geçmegi başarmalydyr.
“Durnukly arhitektura” diýlip atlandyrylýan bu akym, binalaryň tebigat bilen bäsleşmän, eýsem onuň bir bölegine öwrülmegini maksat edinýär. Gün energiýasyny ulanýan, ýagyş suwlaryny gaýtadan işläp bilýän we daşky gurşawa zyýanly galyndy çykarmaýan “janly” binalar, gurluşyk pudagynyň täze bir ylmy basgançagydyr. Şunuň bilen birlikde, sanly tehnologiýalaryň gurluşyga aralaşmagy, öň mümkin däl diýlip hasaplanylýan geometrik şekilleri we örän belent desgalary gurmaga ýol açdy. Kompyuter modelirlemesi we emeli intellekt ulgamlary binanyň durnuklylygyny heniz gurluşyk başlanmanka hasaplamaga we gurluşyk barşynda goýberilip bilinjek säwlikleriň öňüni almaga mümkinçilik berýär.
Gurluşyk we arhitektura diňe bir tehnologik ösüşiň däl, eýsem milli medeniýetiň we ruhy gymmatlyklaryň hem saklaýjysydyr. Her bir halkyň binagärlik ýörelgesi onuň özboluşly milli aýratynlyklaryny, geçmişini we geljekki arzuwlaryny özünde jemleýär. Mermer daşlaryň tämizligi, milli nagyşlaryň binalaryň durkuna siňdirilmegi we häzirki zaman şäher gurluşygyndaky “akylly” ulgamlar, taryh bilen geljegiň ajaýyp utgaşmasyny döredýär. Netijede, gurluşyk diňe bir binalary dikeltmek däl-de, eýsem nesiller üçin ýaşaýyş medeniýetini kemala getirmekdir. Şonuň üçin hem, her bir täze bina öz döwrüniň sesini we jemgyýetiň ösüş derejesini geljekki nesillere ýetirýän bir hat ýalydyr. Binalar wagtyň içinde könelip bilse-de, arhitekturanyň döreden pelsepesi we gurluşyk sungatynyň galdyran mirasy müdimidir, sebäbi olar ynsanyň ýer ýüzünde döreden iň uly we iň görnetin eserleridir.
Zübeýda Jumaýewa
Türkmenistanyň Serhet institutynyň harby talyby
